Open post

Έθιμα που συναντάμε το Μεγάλο Σάββατο (video)

Έθιμα που συναντάμε το Μεγάλο Σάββατο (video)

Το Μεγάλο Σάββατο το πρωί, πριν αρχίσει ο Μεγάλος Εσπερινός, στολίζουν την εκκλησία με κλαδιά δάφνης και γεμίζουν ένα πανέρι με δαφνόφυλλα. Όταν πει ο ιερέας το «Ανάστα ο Θεός, κρίναι τη γην» σκορπά τα δαφνόφυλλα και δημιουργούν θόρυβο χτυπώντας τα  πόδια τους στο στασίδι, χτυπούν τις  καμπάνες,  πυροβολούν κ.ά.

(φωτο από το αρχείο της Αικατ. Καμηλάκη)

Στην Κορώνη της Πυλίας (Μεσσηνία) σπάζουν ένα τσουκάλι και βαρούν τις  καμπάνες.

Στη Ζάκυνθο και στην Κέρκυρα «ρίχνουν από τα παράθυρα ό,τι άχρηστο αγγείο προς χαράν του Χριστού και πομπή των Εβραίωνε».

Το έθιμο των «Μπότηδων» στην Κέρκυρα (φωτο ΑΠΕ-ΜΠΕ)

Στην Κέρκυρα, στις 6 το πρωί του Μεγάλου Σαββάτου, πραγματοποιείται το έθιμο του τεχνητού σεισμού στο ναό της Παναγίας των Ξένων. Γίνεται μετά το τέλος του «Αποστόλου» και αποτελεί αναπαράσταση του σεισμού που περιγράφεται στο Ιερό Ευαγγέλιο, ως επακόλουθο θριαμβικό γεγονός της Αναστάσεως του Κυρίου. Στις 9 το πρωί γίνεται η περιφορά του Επιταφίου της Εκκλησίας του Αγίου Σπυρίδωνα. Στις 11 το πρωί, χτυπούν οι καμπάνες των εκκλησιών και από τα παράθυρα των σπιτιών πέφτουν κατά χιλιάδες, πήλινα δοχεία γεμάτα νερό («Μπότηδες») στους δρόμους, με μεγάλο κρότο. Οι Κερκυραίοι, όμως, δεν μένουν εκεί και συνεχίζουν αμέσως μετά για το «Μαστέλο» (βαρέλι). Στην Πίνια, μπροστά από την εκκλησία του Αγίου Βασιλείου, τοποθετείται ένα ξύλινο βαρέλι γεμάτο με νερό. Ο κόσμος ρίχνει νομίσματα για ευχές στο νερό και μόλις ακουστούν οι καμπάνες τρέχουν να μπουν στο βαρέλι. Όποιος προλάβει να μπει, παίρνει τα χρήματα, αφού έχει γίνει μουσκίδι κι έχει μπουγελώσει και όσους είναι τριγύρω.

Η ατμόσφαιρα της ημέρας του Μεγάλου Σαββάτου μέσα από το Αρχείο της ΕΡΤ (απόσπασμα από την εκπομπή: «Οι Δώδεκα μήνες – Απρίλιος»)

Μεγάλο Σάββατο στα Ιεροσόλυμα (φωτο ΑΠΕ-ΜΠΕ)

Ιεροσόλυμα: Το μεσημέρι του Μεγάλου Σαββάτου, ο εκάστοτε Πατριάρχης Ιεροσολύμων προβαίνει στην τελετή Αφής του Αγίου Φωτός στο ναό της Αναστάσεως. Πρόκειται για μια πανάρχαια τελετουργία, με θαυματουργικό υπόβαθρο και αμφιλεγόμενο χαρακτήρα. Το Άγιο Φως καταφθάνει στην Αθήνα το απόγευμα του Μεγάλου Σαββάτου με ειδική πτήση. Στη συνέχεια διαμοιράζεται ανά τη χώρα για να μοιραστεί το βράδυ της Ανάστασης στους πιστούς («Δεύτε λάβετε φως»).

Λευκάδα: Το πρωί του Μεγάλου Σαββάτου, η Φιλαρμονική παίζει στους δρόμους της πόλης χαρούμενους σκοπούς, ενώ οι νοικοκυρές πετούν και σπάζουν έξω από τα σπίτια τους διάφορα πήλινα αγγεία.

Σκιάθος: Η περιφορά του Επιταφίου ξεκινά στις 4 το πρωί του Μεγάλου Σαββάτου.

Χίος: Το βράδυ του Μεγάλου Σαββάτου ξεκινά ο περίφημος «ρουκετοπόλεμος» στον Βροντάδο, ένα έθιμο που έχει τις ρίζες του στην τουρκική κατοχή και τα τελευταία χρόνια προσελκύει το ενδιαφέρον των μεγάλων διεθνών μέσων ενημέρωσης.

Τυρός: Στο παραθαλάσσιο χωριό της Αρκαδίας, το πρωί του Μεγάλου Σαββάτου αναβιώνει ένα μοναδικό έθιμο, το κάψιμο του Ιούδα μέσα στη θάλασσα.

Κύθνος: Το βράδυ του Μεγάλου Σαββάτου επικρατεί το έθιμο του «συχώριου». Όλοι όσοι έχουν πεθαμένους συγγενείς φέρνουν στην εκκλησία ψητά, κρασί και ψωμί, τα οποία έχει «διαβάσει» ο παπάς και τα προσφέρουν στους επισκέπτες και στους κατοίκους του νησιού.


Πληροφορίες και φωτογραφικό υλικό του άρθρου μάς παραχώρησε ευγενικά η Αικατερίνη Πολυμέρου-Καμηλάκη, τ. Διευθύντρια του Κέντρου Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών.

Το απόσπασμα από την εκπομπή της ΕΡΤ «Οι δώδεκα μήνες – Απρίλιος» μάς παραχώρησε το Αρχείο της ΕΡΤ.

ΠΗΓΗ: Σαν σήμερα

Επιμέλεια: Τζένη Χαραλαμπίδου

www.ert.gr

Open post

Ο Επιτάφιος και έθιμα της Μεγάλης Παρασκευής (video)

Ο Επιτάφιος και έθιμα της Μεγάλης Παρασκευής (video)

Το πρωί της Μεγάλης Παρασκευής γίνεται ο στολισμός του Επιταφίου στις εκκλησίες. Ψάλλονται οι Μεγάλες Ώρες, που περιέχουν ψαλμούς, τροπάρια, Αποστόλους, Ευαγγέλια και Ευχές, στη συνέχεια ψάλλεται ο Εσπερινός της Μεγάλης Παρασκευής και γίνεται η Αποκαθήλωση του Εσταυρωμένου. Το βράδυ γίνεται η Περιφορά του Επιταφίου, εκτός του ναού και στα όρια της Ενορίας.

Έθιμα

Το πρωί της Μεγάλης Παρασκευής, ομάδες παιδιών γυρνούν από σπίτι σε σπίτι και τραγουδούν το μοιρολόι «Σήμερα μαύρος ουρανός», γνωστό και ως «Μοιρολόι της Παναγίας». Σε πολλές περιοχές της χώρας τα κορίτσια της ομάδας κρατούν ένα στεφάνι, πλεγμένο με λουλούδια εποχής, το οποίο στη συνέχεια το εναποθέτουν είτε στον Επιτάφιο, είτε στον τάφο του προσφάτως αποβιώσαντος ενορίτη. Τα Κάλαντα της Μεγάλης Παρασκευής, όπως τα ονομάζει η Λαογραφία, τείνουν σήμερα να εκλείψουν.

Σέρρες (Γράφει η Αικατερίνη Πολυμέρου-Καμηλάκη, τ. Διευθύντρια του Κέντρου Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών): Κατά την Περιφορά του Επιταφίου, οι γυναίκες τοποθετούν στο κατώφλι την εικόνα του Εσταυρωμένου με λουλούδια, κεριά και θυμίαμα. Δίπλα τοποθετούν ένα πιάτο στο οποίο  έχουν φυτέψει φακή  ή κριθάρι πριν μερικές ημέρες και  έχει δημιουργήσει χλόη. Το έθιμο θυμίζει τους αρχαίους «Κήπους του Αδώνιδος». Ο Άδωνις, σύμβολο της άνοιξης που γρήγορα μαραίνεται, γιορταζόταν με την έκθεση πάνω σε νεκρικό κρεβάτι ομοιώματος στολισμένου με άνθη και πρασινάδες.

Ναύπακτος: Η Περιφορά του Επιταφίου συνδυάζεται με ρίψη πυροτεχνημάτων στο λιμάνι, σε ανάμνηση της ηρωικής προσπάθειας του μπουρλοτιέρη Ανεμογιάννη να πυρπολήσει την τουρκική ναυαρχίδα στο χώρο αυτό.

Κέρκυρα: Η Περιφορά των Επιταφίων ξεκινά το απόγευμα της Μεγάλης Παρασκευής από την εκκλησία του Αγίου Γεωργίου στο Παλαιό Φρούριο. Μέχρι της 9μιση το βράδυ, από κάθε εκκλησία βγαίνει ο Επιτάφιος με την απαραίτητη μπάντα της ενορίας, τις χορωδίες, τους πιστούς. Τελευταίος βγαίνει ο μεγαλοπρεπέστατος επιτάφιος της Μητρόπολης.

To κάψιμο του Ιούδα

Θράκη: Οι νεότεροι συνήθως, αφού φτιάξουν το ομοίωμα του Ιούδα, το περιφέρουν από σπίτι σε σπίτι και ζητούν κλαδιά. Τη Μεγάλη Παρασκευή, μετά την Περιφορά του Επιταφίου, θα βάλουν φωτιά στα κλαδιά αυτά και θα «κάψουν» τον Ιούδα. Συνηθίζεται μέρος της στάχτης αυτής, να το ρίχνουν στα μνήματα.

Νέα Πέραμος Καβάλας: Κατά την Περιφορά του Επιταφίου, οι κάτοικοι σε κάθε γειτονιά της πόλης καίνε από ένα ομοίωμα του Ιούδα, τη στιγμή που η πομπή του Επιταφίου περνάει από τους δρόμους. Ολόκληρη η πόλη εκείνη τη νύχτα φωτίζεται από τις δεκάδες φωτιές, που ανάβουν οι κάτοικοι, στέλνοντας έτσι το μήνυμα της κάθαρσης, αλλά και της αιώνιας ανάστασης.

Στο video από το Αρχείο της ΕΡΤ (απόσπασμα από την εκπομπή: «Οι Δώδεκα μήνες – Απρίλιος») παρακολουθούμε το κάψιμο του Ιούδα που σε πολλά μέρη γίνεται τη Μεγάλη Παρασκευή.

Ύδρα: Ο Επιτάφιος μπαίνει στη θάλασσα και διαβάζεται η Ακολουθία του.

Αμοργός: Προσφέρονται ψωμί, ελιές και νηστίσιμα γλυκά και κατά την Περιφορά του Επιταφίου οι γυναίκες ραίνουν την πομπή με αρώματα.

Ίος: Μετά την Αποκαθήλωση, οι νέοι του νησιού παίζουν τις «μπάλες», ένα παιχνίδι με μικρές σιδερένιες κόκκινες και πράσινες μπάλες. Κατά την Περιφορά των Επιταφίων των δύο Ενοριών του νησιού, τα Εγκώμια ψάλλονται από χορωδίες γυναικών και κοριτσιών.

Πάρος: Η περιφορά του Επιταφίου κάνει 15 στάσεις. Σε καθεμία από αυτές φωτίζεται κι ένα σημείο του βουνού, όπου τα παιδιά ντυμένα Ρωμαίοι στρατιώτες ή μαθητές του Χριστού, αναπαριστούν σκηνές από την Είσοδο στα Ιεροσόλυμα, την προσευχή στο Όρος των Ελαιών, το Μαρτύριο της Σταύρωσης και την Ανάσταση.

Πύργος Σαντορίνης: Μετά την Αποκαθήλωση, βγαίνει το «Τάνταλο» στους δρόμους του χωριού για να αναγγείλει το γεγονός και οι καμπάνες ηχούν πένθιμα. Η περιφορά του Επιταφίου σημαίνεται από μικρές φωτιές σε λυχναράκια. Οι γυναίκες από τις αυλές των σπιτιών ραίνουν την πομπή του Επιταφίου με ροδόνερο.

Τήνος: Οι περιφορές των Επιταφίων στη Χώρα συγκλίνουν στη μαρμάρινη εξέδρα της παραλίας, ενώ ο Επιτάφιος της Ενορίας του Αγίου Νεκταρίου καταλήγει μέσα στη θάλασσα, στην περιοχή Καλάμια στα Κιόνια.

Αγρίνιο: Μετά την Περιφορά των Επιταφίων, αναβιώνει το έθιμο των χαλκουνιών. Τα χαλκούνια είναι αυτοσχέδιες εκρηκτικές κατασκευές που αποτελούνται από έναν μεγάλο κύλινδρο γεμάτο με ένα μείγμα μπαρουτιού και ένα φιτίλι στο άκρο. Η ιστορία τους χάνεται στα χρόνια της Τουρκοκρατίας όταν οι Βραχωρίτες (νυν Αγρινιώτες) τα άναβαν κατά την περιφορά του Επιταφίου για να απομακρύνουν τους αλλόθρησκους.

«Σήμερα μαύρος ο ουρανός…» στο video από το Αρχείο της ΕΡΤ (απόσπασμα από την εκπομπή: «Οι Δώδεκα μήνες – Απρίλιος»)


Το φωτογραφικό υλικό του άρθρου μάς παραχώρησε ευγενικά η Αικατερίνη Πολυμέρου-Καμηλάκη, τ. Διευθύντρια του Κέντρου Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών.

Το απόσπασμα από την εκπομπή της ΕΡΤ «Οι δώδεκα μήνες – Απρίλιος» μάς παραχώρησε το Αρχείο της ΕΡΤ.

ΠΗΓΗ: Σαν σήμερα

Επιμέλεια: Τζένη Χαραλαμπίδου

www.ert.gr

Open post

Η Αμερική και το τέλος της κανονικότητας (άρθρο)

Η Αμερική και το τέλος της κανονικότητας (άρθρο)

Της Λένας Αργύρη ανταποκρίτριας της ΕΡΤ στις ΗΠΑ

Οι ημέρες στην Ουάσιγκτον αρχίζουν πια νωρίς τα ξημερώματα. Την ώρα που ξυπνά ο Πρόεδρος και με το πρώτο tweet δίνει τον ρυθμό, στον οποίο κινείται υποτακτικά ολόκληρο το μιντιακό σύστημα. «Δεν θυμάμαι καν τι καλύπταμε πριν γίνει πρόεδρος ο Τραμπ» μου είπε πρόσφατα συνάδελφος, διαπιστευμένος εδώ και δεκαετίες στον Λευκό Οίκο, αναπολώντας νοσταλγικά τις ημέρες της «δημοσιογραφικής ανίας» όπως αποκαλούν οι Αμερικάνοι δημοσιογράφοι την οχταετία Ομπάμα.

Η ροή των πληροφοριών είναι τόσο καταιγιστική, που χάνει κανείς τον έλεγχο αν μείνει μια ώρα μακριά από το twitter. Τα περισσότερα κωμικά shows μεταδίδονται πια real time, διότι τα νέα είναι τόσο ανατρεπτικά που καθιστούν απαγορευτικές τις μαγνητοσκοπημένες εκπομπές. Μια είδηση που παλαιότερα θα μονοπωλούσε τα «παράθυρα» των ειδήσεων εβδομάδες και θα μπορούσε να προκαλέσει ακόμη και θεσμική κρίση, σήμερα αντέχει στον τηλεοπτικό χρόνο ελάχιστα. Ο εξαντλητικός ειδησεογραφικός ρυθμός, αποτυπώνει τη νέα πολιτική πραγματικότητα.

Αυτό που άρχισε με κάποια γραφικότητα ως σύγκρουση ανάμεσα στο Τραμπ και τα mainstream ΜΜΕ, έχει πια εξελιχθεί σε κτηνώδη πόλεμο διαρκείας ανάμεσα στον Τραμπ και τους πάντες. Αυτό που κάποτε άκουσα να περιγράφουν ως «τιτανομαχία» και το θεώρησα υπερβολικό, σήμερα χαρακτηρίζεται ανοιχτά ως μάχη μέχρις εσχάτων, από την οποία η Αμερική θα πάρει χρόνια να συνέλθει. Δεν μου ακούγεται πια υπερβολικό.

Το κλίμα στην Ουάσιγκτον είναι πολεμικό. Η κατάσταση τοξική. Δημοσιογραφικά απολαυστική αλλά επί της ουσίας άκρως προβληματική. Ο Προέδρος που ήρθε για να βάλει την Αμερική πρώτη, βάλλει εναντίον των θεσμών πάνω στους οποίους η χώρα αυτή θεμελίωσε την ισχύ της.

Η Αμερική δεν είναι πρώτη. Η Αμερική είναι σε απόλυτη σύγχυση. Η Εκτελεστική εξουσία απέναντι από την Δικαστική, απέναντι από την Νομοθετική, απέναντι από την τέταρτη εξουσία, απέναντι από τις πιο ισχυρές υπηρεσίες πληροφοριών του κόσμου, απέναντι από το Στειτ Ντιπάρτμεντ, απέναντι από την διοικητική μηχανή του κράτους. Και όλοι αυτοί μαζί, απέναντι από τον Πρόεδρο.

Από την μία ο Πρόεδρος, από την άλλη το λεγόμενο «βαθύ κράτος» ή «κατεστημένο» της Ουάσιγκτον, το οποίο ποτέ δεν ήταν τμήμα κανενός κομματικού μηχανισμού. Αυτό το «βαθύ κράτος», ο Ντόναλντ Τραμπ δεν μπόρεσε να το ελέγξει και έτσι άρχισε μεθοδικά να το απαξιώνει. Ώστε να μην μπορεί να τον ελέγξει και αυτό. Ή αν τελικά καταφέρει να τον ελέγξει και να του αποδώσει ευθύνες, η ετυμηγορία να μην είναι καθόλου πειστική. «Βασικό ένστικτο πολιτικής αυτοσυντήρησης» το χαρακτήρισε πρόσφατα γνωστός μου, προερχόμενος από την συντηρητική παράταξη.

Πολλοί αναλυτές καταλήγουν οτι ο Πρόεδρος Τραμπ, δεν χτυπά τους θεσμούς επειδή είναι ένας κυκλοθυμικός, απρόβλεπτος και ασυγκράτητος άνθρωπος. Τους χτυπά διότι η στρατηγική του είναι, να τους διαλύσει πριν τον διαλύσουν. «Ξέρει καλά τι κάνει» ακούω να λένε ολοένα και συχνότερα, εδώ στην Ουάσιγκτον.

«Δεν μπορώ να θυμηθώ καμία άλλη στιγμή στην ιστορία της χώρας, όπου έχει συμβεί κάτι παρόμοιο» λέει στους New York Times ο Τζακ Γκόλντσμιθ, καθηγητής δικαίου στο Χάρβαρντ. Ομως, μπορεί άραγε κάποιος να θυμηθεί άλλη στιγμή στην ιστορία, που ο θεσμός της αμερικανικής προεδρίας δέχθηκε τόσο καλά συντονισμένη και λυσσαλέα επίθεση από τόσα πολλά κέντρα ταυτόχρονα; «Οποιοσδήποτε άλλος στην θέση του Τραμπ δεν θα είχε αντέξει πολιτικά» σχολίασε πρόσφατα αναλυτής στο FOX προσθέτοντας οτι «είναι ο μοναδικός πρόεδρος στην ιστορία, που δεν είχε ποτέ την ευκαιρία του».

Από το χάος που επισκιάζει την κανονικότητα ο κίνδυνος είναι πολλαπλός, λένε αυτοί που γνωρίζουν καλύτερα. Η εικόνα της Αμερικής διεθνώς, διαβρώνεται διαρκώς χαρίζοντας στιγμές ξεκαρδιστικού γέλιου στην Μόσχα και το Πεκίνο. Δεν χρειάζονται βαρύγδουπες αναλύσεις με «διακυβεύματα» για να υποψιαστεί κανείς τι σημαίνει αυτό.

Στο εσωτερικό της χώρας, η συστηματική υποβάθμιση των θεσμών μειώνει τα επίπεδο εμπιστοσύνης των πολιτών. Κάτι που μπορεί σε πρώτη ανάγνωση να δείχνει θεωρητικό, όμως για παράδειγμα όταν ο πολίτης παύει να εμπιστεύεται τις υπηρεσίες ασφαλείας ή πληροφοριών, συνεργάζεται με μεγαλύτερη καχυποψία μαζί τους. Αυτό προσθετικά και μακροπρόθεσμα επηρρεάζει το επίπεδο ασφαλείας στην χώρα, λένε αναλυτές.

Νομίζω πως υπάρχουν πια δυο σενάρια. Ενα καλό και ένα κακό. Είτε σε λίγα χρόνια θα κοιτάμε πίσω και όλο αυτό θα μοιάζει μακρινά συγκυριακό, είτε θα κοιτάμε πίσω μα δεν θα βλέπουμε τίποτα το παρακμιακό. Γιατί αυτό που θα ζούμε θα έχει γίνει «κανονικό» από τη δύναμη της συνήθειας.

Δεν είναι διόλου απίθανο δηλαδή, να βαδίζουμε σε δρόμο χωρίς γυρισμό, αφού όλα τα πολιτικά ταμπού είναι σπασμένα. Η πολιτική ορθότητα αποτελεί «the old fashioned way», ο δημόσιος διάλογος είναι καφενειακού τύπου, η ατζέντα καθορίζεται εν πολλοίς μέσω twitter, οι σοβαροί διαμορφωτές γνώμης τα έχουν χαμένα, ο σεβασμός στον πολιτικό αντίπαλο έχει γίνει το πιο σύντομο αμερικανικό ανέκδοτο, τα check and balances είναι πιο αναγκαία από ποτέ.

Σε αυτό το αποπνικτικό περιβάλλον καμία αποκάλυψη δεν μας σοκάρει, καμία ύβρις δεν μας προσβάλλει, κανένα πολιτικό δράμα δεν είναι ικανό να τραβήξει την προσοχή μας. Υπάρχει μια συλλογική ανοσία, απέναντι στο τέλος της πολιτικής κανονικότητας που απροκάλυπτα εξελίσσεται μπροστά μας. Και αυτό είναι ίσως το πιο ανησυχητικό από όλα.

www.ert.gr

Open post

Οι εμπορικοί πόλεμοι στη νέα εποχή παγκοσμιοποίησης

Οι εμπορικοί πόλεμοι στη νέα εποχή παγκοσμιοποίησης

Toυ Πολυδεύκη Παπαδόπουλου

Η 22η Μαρτίου ίσως θεωρηθεί στο μέλλον ιστορική ημέρα. Ενδεχομένως να μνημονεύεται ως το σημείο που άρχισε να αλλάζει το σύστημα διεθνούς εμπορίου, τουλάχιστον στη μορφή που καθιερώθηκε τις τελευταίες δυόμιση δεκαετίες παγκοσμιοποίησης. Και τούτο διότι στις 22/3 υπεγράφη τελικά από τον Ντόναλτ Τραμπ το διάταγμα για την επιβολή δασμών σε εισαγόμενα στις ΗΠΑ προϊόντα χάλυβα και αλουμινίου.

Βεβαίως, μετά τις αντιδράσεις που προκάλεσε στις διεθνείς αγορές, ο Αμερικανός Πρόεδρος έκανε εν μέρει πίσω, εξαιρώντας  -προσωρινά- από τους δασμούς αρκετούς σημαντικούς εμπορικούς εταίρους και συμμάχους των ΗΠΑ, όπως είναι οι χώρες μέλη της EE, η Αργεντινή, η Αυστραλία, η Βραζιλία, ο Καναδάς, το Μεξικό και η Νότια Κορέα. Έτσι, η απόφαση του Αμερικανού πρόεδρου προς το παρόν ανοίγει τον δρόμο για την επιβολή δασμών έως και 60 δισ. δολαρίων κυρίως σε εισαγόμενα προϊόντα από την Κίνα. Ωστόσο, αρκετοί αναλυτές, συνυπολογίζοντας και άλλες σχετικές εξελίξεις τα τελευταία χρόνια θεωρούν ότι οι διεθνείς εμπορικές συναλλαγές δεν θα είναι ίδιες μετά την προηγούμενη Πέμπτη.

Η κινεζική «απειλή»

Ο Πρόεδρος των ΗΠΑ, δηλώνοντας ότι γίνονται διαπραγματεύσεις με την Κίνα και επιχειρώντας να χαμηλώσει τους τόνους, περιέλαβε στο διάταγμα τον όρο ότι οι δασμοί θα επιβάλλονται έπειτα από διαβουλεύσεις με λομπίστες και μέλη του Κογκρέσου, προκειμένου να επιλεγούν οι στόχοι από λίστα 1.300 κινεζικών προϊόντων. Ακόμη, το ίδιο το νομοθέτημα  αφήνει περιθώρια στην Κίνα για να αντιδράσει στα μέτρα του Λευκού Οίκου, μετριάζοντας έτσι τον κίνδυνο δραματικών αντιποίνων από το Πεκίνο.

Από την άλλη, η βασική ανάλυση του Αμερικανού προέδρου παραμένει στη θέση της: υπάρχει σημαντική απώλεια θέσεων εργασίας στις ΗΠΑ εξαιτίας αθέμιτων εμπορικών πρακτικών, κλοπής πνευματικών δικαιωμάτων κλπ. χωρών όπως η Κίνα﮲ η αντιμετώπιση αυτής της κατάστασης ήταν ένας βασικός λόγος που τον ψήφισαν οι Αμερικανοί στις εκλογές το 2016﮲ το εμπορικό έλλειμμα των 375 δις $ με τη χώρα αυτή πρέπει να μειωθεί κατά τουλάχιστον 100 δις το χρόνο.

Βέβαια, τα αντίποινα από την Κίνα είναι πολύ πιθανά. Το δε εύρος  στο οποίο μπορεί να κινηθεί το Πεκίνο είναι μεγάλο και πηγαίνει από μέτρα που θα επηρεάσουν εισαγωγές σόγιας και άλλων γεωργικών προϊόντων από τις ΗΠΑ (συνολικής αξίας 20 δις $ το χρόνο) και φτάνει έως τα εκατοντάδες αεροσκάφη της Boeing, που σχεδιάζεται να πουληθούν τα επόμενα 20 χρόνια στην Κίνα. Ήδη το υπουργείο Εμπορίου της Κίνας έβγαλε ανακοίνωση στην οποία σημειώνει ότι δε θα μείνει αδρανές όσο παραβιάζονται τα έννομα δικαιώματά της χώρας.

Ωστόσο, η υπόθεση των δασμών για τον χάλυβα και του αλουμίνιο είναι μόνον η πιο εμφανής πλευρά των σημερινών εμπορικών αντιπαραθέσεων. Πριν λίγες βδομάδες ο Ντόναλντ Τραμπ είχε ματαιώσει επιθετική εξαγορά αξίας 117 δις δολ. (!) την οποία επιχειρούσε να κάνει η Broadcom, κινεζικών συμφερόντων, αποκτώντας την αμερικανική Qualcomm. Και οι δύο εταιρίες ασχολούνται με την κατασκευή μικροεπεξεργαστών, ο δε Αμερικανός Πρόεδρος απέτρεψε την συγχώνευσή τους, μετά μάλιστα από σχετική σύσταση της Επιτροπής για τις Ξένες Επενδύσεις των ΗΠΑ (CFIUS),  επιχειρηματολογώντας ότι αποτελούσε απειλή για την εθνική ασφάλεια των ΗΠΑ.

Ο Τραμπ είχε ήδη εμποδίσει πέρυσι, μετά πάλι από συστάσεις της CFIUS, την εξαγορά της αμερικανικής κατασκευάστριας μικροεπεξεργαστών Lattice από έναν κινεζικό κρατικό όμιλο. Και στις δύο περιπτώσεις επρόκειτο για σαφή άσκηση πολιτικής προστατευτισμού, με σκοπό να εμποδιστούν κινεζικές εταιρίες να αποκτήσουν πρόσβαση σε τεχνολογίες αιχμής και ιδίως σ ’αυτές που έχουν σχέση με τα επερχόμενα δίκτυα κινητής τηλεφωνίας 5G. Ομως και η κυβέρνηση του Μπάρακ Ομπάμα, αν και στη θεωρία θιασώτης των ανοικτών εμπορικών συνόρων, είχε κινητοποιηθεί το 2016 για να αποτραπεί η εξαγορά της γερμανικής εταιρείας oπτοηλεκτρονικών Aixtron από μια άλλη κινεζική εταιρεία! Κι αυτό διότι υπήρχε θυγατρική της Αixtron στις ΗΠΑ. Τελικά και εκείνη η εξαγορά εγκαταλήφθηκε.

Ωστόσο, oι προστατευτικές τάσεις των ΗΠΑ απέναντι στην Κίνα δεν είναι άνευ λόγου και έρχονται να συμπέσουν πλέον με ανάλογες ανησυχίες και ευρωπαϊκών χωρών, όπως κυρίως της Γαλλίας. Και τούτο διότι από το 2001, που η Κίνα έγινε δεκτή στο σύστημα του Παγκοσμίου Οργανισμού Εμπορίου με αμερικανική, αλλά ευρωπαϊκή, υποστήριξη, είχε υποσχεθεί να ανοίξει τις πόρτες της στις εξαγωγές των νέων εμπορικών εταίρων της. Ωστόσο, αυτό που κυρίως έκανε η Κίνα στα 17 χρόνια που πέρασαν ήταν να περιορίσει τον ανταγωνισμό στο εσωτερικό της  και να παρέχει αθρόες ενισχύσεις σε κρατικές και ιδιωτικές επιχειρήσεις της για να εισέλθουν στις αγορές των ΗΠΑ και της Ευρώπης. Αυτές, μάλιστα, τα τελευταία χρόνια δεν περιορίζονται σε εξαγωγές, αλλά περνούν και σε εξαγορές στρατηγικού χαρακτήρα.  Ταυτοχρόνως, όμως, όσες ξένες επιχειρήσεις ενδιαφέρονται για την κινεζική αγορά οφείλουν να δημιουργούν «κοινοπραξίες» με κινεζικές εταιρίες.  Υπάρχουν, μάλιστα, κατηγορίες ότι ορισμένες τέτοιες «κοινοπραξίες» ειδικεύονται στην εμπορική κατασκοπεία και στην κλοπή πνευματικής ιδιοκτησίας από τους δυτικούς, ενώ, βέβαια είναι μόνιμες οι επικρίσεις των υπολοίπων στο G7 για το ότι το Πεκίνο διατηρεί τεχνητά χαμηλή τιμή του γουάν. Έτσι, μπορεί το «ελεύθερο» εμπόριο με την Κίνα να δημιουργεί οφέλη στους καταναλωτές των δυτικών χωρών υπό τη μορφή φτηνών προϊόντων, αλλά έχει συνέπειες για τους ίδιους ως εργαζόμενους, καθώς κλείνουν, συρρικνώνονται ή στην καλύτερη των περιπτώσεων εξαγοράζονται αρκετές από τις επιχειρήσεις που δούλευαν.

Η ευρωπαϊκή σχοινοβασία…

Οι δασμοί στις εισαγωγές χάλυβα και αλουμινίου αναστέλλονται και για τα 28 μέλη της ΕΕ, αλλά μόνον έως την 1η Μαΐου 2018, σύμφωνα με τις τελευταίες αποφάσεις της αμερικανικής κυβέρνησης. Στο μεταξύ οι ΗΠΑ βρίσκονται σε συζητήσεις με τις ευρωπαϊκές χώρες «πάνω σε εναλλακτικά ικανοποιητικά μέσα», όπως είναι η σχετική ανακοίνωση.

Να σημειωθεί ότι οι υπηρεσίες της Επιτροπής είχαν εκτιμήσει ότι σε περίπτωση που οι ΗΠΑ έκαναν τα λόγια πράξεις, οι κοινοτικές εξαγωγές χάλυβα και αλουμινίου προς την άλλη πλευρά του Ατλαντικού θα μειώνονταν κατά 15 εκατ. τόνους, το δε κόστος για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις θα ανερχόταν στο επίπεδο των 2,8 δισ. ευρώ. Επιπλέον, πριν από την εξαίρεση της ΕΕ, ο Τραμπ είχε υπονοήσει ότι οι δασμοί θα μπορούσαν να επεκταθούν και στις εισαγωγές ευρωπαϊκών αυτοκινήτων στις ΗΠΑ, κάτι που θα είχε μεγάλες συνέπειες στις ευρωπαϊκές αυτοκινητοβιομηχανίες και ειδικά στις γερμανικές.

Από την άλλη, οι 28 ηγέτες της ΕΕ, ζήτησαν στο πλαίσιο του τελευταίου Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, στις 23/3,  μόνιμη εξαίρεση της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τους δασμούς στις εισαγωγές αλουμινίου και χάλυβα που έχει εξαγγείλει  ο Τραμπ.  Στην κοινή δήλωση των «28» στην εν λόγω Σύνοδο αναφέρεται: «Τα μέτρα αυτά δεν μπορούν να δικαιολογηθούν με την επίκληση λόγων εθνικής ασφάλειας και η προστασία ολόκληρων τομέων στις ΗΠΑ δεν είναι μια κατάλληλη θεραπεία για τα πραγματικά προβλήματα που προκαλεί η υπερπαραγωγή».

Ωστόσο, θεωρείται αρκετά δύσκολο να μην υπάρξει καμιά αλλαγή στις εμπορικές σχέσεις ΗΠΑ/ΕΕ, ενώ και ο Επίτροπος Πιέρ Μοσκοβισί παραδέχθηκε ότι οι δύο πλευρές βρίσκονται τώρα μακριά από το πνεύμα που επικρατούσε πριν 3-4 χρόνια για τη σύναψη μιας ολοκληρωμένης διατλαντικής συνθήκης (όπως ήταν η TTIP).

Kαι ενώ αρκετοί ευρωπαίοι ηγέτες δηλώνουν την ευαρέσκειά τους για την εξαίρεση των χωρών τους, στο βαθμό που αυτή παραμένει προσωρινή, διατηρείται η προετοιμασία την οποία ξεκίνησε η ΕΕ για αντίμετρα.  Τη σχετική προειδοποίηση είχε κάνει ο πρόεδρος της Κομισιόν Ζαν Κλοντ Γιούνκερ, δηλώνοντας προ ημερών ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν θα έχει άλλη επιλογή παρά να απαντήσει με τον ίδιο τρόπο αν οι Ηνωμένες Πολιτείες οριστικοποιήσουν τα σχέδιά τους να επιβάλουν δασμούς 25% στις εισαγωγές χάλυβα και 10% σε εκείνες αλουμινίου από ευρωπαϊκές χώρες.

Η δε Επίτροπος Εμπορίου της ΕΕ, Σεσίλια Μάλμστρομ είχε δηλώσει ότι, αν χρειαστεί, οι Βρυξέλλες θα κινηθούν ταυτόχρονα σε τρία μέτωπα:  -θα καταγγείλουν στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου (ΠΟΕ) την επιβολή δασμών σε ευρωπαϊκά προϊόντα από τις ΗΠΑ  -θα κάνουν χρήση της δυνατότητας που παρέχει ο ΠΟΕ για λήψη προσωρινών μέτρων προστασίας της ευρωπαϊκής αγοράς -θα προχωρήσουν στη λήψη αντίμετρων στις εισαγωγές αμερικανικών προϊόντων στην Ε.Ε. Η Επίτροπος απέφυγε να μπει σε λεπτομέρειες σχετικά με το ποια προϊόντα θα μπορούσαν να γίνουν αντικείμενα επιβολής δασμών, αλλά  αναγνώρισε ότι σ’ αυτά θα μπορούσαν να περιληφθούν το ουίσκι μπέρμπον, τα τζίν Levi’s, οι μοτοσικλέτες Harley-Davidson, οι χυμοί φρούτων κ.ά.

Τα διαφαινόμενα «όρια» της τρέχουσας παγκοσμιοποίησης

Από το 1994, οπότε υπεγράφη ο Γύρος της Ουρουγουάης για το ελεύθερο εμπόριο πάνω στον οποίο στηρίζεται ακόμη η απελευθέρωση που ακολούθησε, δεν έχει ολοκληρωθεί καμία άλλη παγκόσμια συμφωνία ελευθέρου εμπορίου. Αντιθέτως, είναι άφθονες οι διμερείς και περιφερειακές συμφωνίες που περιλαμβάνουν ειδικές ρυθμίσεις, εργατικές νομοθεσίες, κανόνες για την προστασία του περιβάλλοντος και πνευματικά δικαιώματα.

Επίσης, δύο πρώην πρόεδροι των ΗΠΑ, ο Ρόναλντ Ρέιγκαν και ο Τζορτζ Μπους, είχαν προβεί σε κινήσεις ανάλογες με τους δασμούς του Τραμπ, αλλά και τις αναίρεσαν μετά λίγα χρόνια.

Αν και ο Τραμπ έφτασε να πει ότι «οι εμπορικοί πόλεμοι μπορεί να είναι και όμορφοι γιατί μπορούν να κερδηθούν», ωστόσο δεν είναι πολλοί ούτε στις ΗΠΑ, ούτε πουθενά αλλού που πιστεύουν το ίδιο. Η οικονομική ιστορία ήδη από τον 19ο αιώνα έχει πολλά παραδείγματα για τις παρενέργειες που δημιουργήθηκαν –μέχρι και την κήρυξη κανονικών πολέμων- από τις έντονες εμπορικές συγκρούσεις και τον προστατευτισμό που ακολουθούσε.

Ωστόσο, είναι λίγοι και εκείνοι που πιστεύουν πλέον ότι το παγκόσμιο εμπόριο μπορεί να λειτουργήσει ομαλά στον 21ο αιώνα, με την «εξιδανικευμένη» απελευθέρωση και ανταγωνιστικότητα που διακήρυσσαν οι Ανταμ Σμιθ και  Ντέιβιτ Ρικάρντο στον 18ο και 19ο αιώνα. Στις θεωρίες τους οι δύο βρετανοί οικονομολόγοι ήθελαν, ιδανικά, με τη μείωση των δασμών στα προϊόντα και την ελεύθερη διακίνηση ανθρώπων, κάθε προϊόν να παράγεται όπου έχει ανταγωνιστικό πλεονέκτημα και οι εργαζόμενοι να πηγαίνουν όπου τους χρειάζονται περισσότερο.

Όμως, όπως συμβαίνει με όλα τα οικονομικά μοντέλα, οι θεωρίες τους βασίστηκαν σε υποθέσεις που δεν επαληθεύονται πλήρως στην πραγματικότητα. -Π.χ. καμιά χώρα δεν αφήνει να υπάρξει ανόθευτος ανταγωνισμός και παρεμβαίνει εκεί που την συμφέρει, με πρώτη και καλύτερη σήμερα την Κίνα  -Οι δασμοί, εκτός από βάρος για την ιδιωτική οικονομία, αποτελούν και έσοδα για τα κράτη, μέσω των οποίων χρηματοδοτούν ορισμένες πολιτικές τους χωρίς να χρειάζεται να επιβάλουν νέους φόρους  -Στην πραγματική ζωή οι άνθρωποι δεν αλλάζουν εύκολα χώρα αποκλειστικά για να βρουν κάπου αλλού καλύτερη εργασία  -Και μόνον η λειτουργία μηχανισμών και θεσμών που κανείς δεν απορρίπτει, όπως είναι ο Παγκόσμιος  Οργανισμού Εμπορίου, η Παγκόσμια Τράπεζα, το ΔΝΤ, ο ΟΟΣΑ κλπ. και άλλων διεθνών οργανισμών αντιβαίνει τη συλλογιστική περί πλήρως ελευθέρου εμπορίου  -Η παγκοσμιοποίηση θέτει, επιπλέον, νέα ερωτήματα στην εποχή του Διαδικτύου, οδηγώντας στη συγκέντρωση υπερβολικής δύναμης από τεράστιες, κυρίως αμερικανικές, εταιρείες υψηλής τεχνολογίας. Αυτές με τη σειρά τους, εκτός από την κλασσική επιχειρηματική δράση, φθάνουν να ελέγχουν προσωπικά δεδομένα μεγάλου ποσοστού κατοίκων όλου του κόσμου, με σοβαρές παρενέργειες, όπως τα τελευταία περιστατικά με το Facebook.

To που θα καταλήξουν όλα αυτά, αν θα δημιουργηθούν καινούργιες ισορροπίες ή νέες ρήξεις, ακόμη δεν έχει φανεί. Το μόνο εμφανές είναι ότι η πρόσφατη παγκοσμιοποίηση –η οποία δρομολογήθηκε την περίοδο 1991-2016, μετά την πτώση του Τείχους, τη μεγάλη διάδοση της νέας τεχνολογίας και την εκτίναξη ορισμένων αναπτυσσόμενων χωρών, με κυρίαρχη περίπτωση την Κίνα-  δύσκολα θα συνεχίσει να έχει την ίδια μορφή.

 

 

www.ert.gr

Open post

Η κοινωνική ένταξη των προσφύγων και των μεταναστών στη Σύνοδο της Επιτροπής Περιφερειών της Ευρώπης

Η κοινωνική ένταξη των προσφύγων και των μεταναστών στη Σύνοδο της Επιτροπής  Περιφερειών της Ευρώπης

«Οι μετανάστες και οι πρόσφυγες δεν είναι αριθμοί, είναι άνθρωποι που πρέπει να προστατευθούν».  Με τη φράση αυτή ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Περιφερειών Karl-Heinz Lambertz έδωσε το στίγμα της Συνόδου της Επιτροπής Περιφερειών της Ευρώπης που ξεκίνησε χθες (22 Μαρτίου) και ολοκληρώνεται σήμερα με κύριο αντικείμενο στην ατζέντα της Επιτροπής το μεταναστευτικό.

Κοινωνική ένταξη

Την ώρα που οι θεσμοί και τα όργανα της Ευρώπης που εδρεύουν στις Βρυξέλλες χαράσσουν στρατηγικές και οι εθνικές κυβερνήσεις σχηματοποιούν το πολιτικό πλαίσιο, οι τοκικές κοινότητες είναι αυτές που καλούνται να υποδεχτούν τους πρόσφυγες και, κυρίως, να τυς ενσωματώσουν. Για τον λόγο, κατά τον Lambertz, οι τοπικές και περιφερειακές κυβερνήσεις βρίσκονται στην πρώτη γραμμή και, συνεπώς, χρειάζονται πολύ περισσότερη υποστήριξη. Άλλωστε, δεν είναι ζήτημα μερικών μόνο χωρών και κοινοτήτων. “Η πολιτική συνοχής της Ευρωπαϊκής Ένωσης”, η οποία στηρίζει την κοινωνική ένταξη, πρέπει να συνεχίσει να αποτελεί ισχυρό πυλώνα του μέλλοντος της Ευρώπης”, ανέφερε χαρακτηριστικά ο Πρόεδρος της Επιτροπής Περιφερειών. Στα πλαίσια αυτά, αξιοσημείωτη είναι και η τοποθέτηση της Ανίλα Νορ, εκπροσώπου συμβουλευτικής επιτροπής για θέματα μετανάστευσης στην Ε.Ε., η οποία ανέφερε: “Δεν θέλουμε φθηνό εργατικό δυναμικό. Μας ενδιαφέρει η κοινωνική συνεισφορά των μεταναστών”.

Αλλαγές στις πολιτικές ασύλου;

Κοινή συνισταμένη της Συνόδου της Επιτροπής Περιφερειών της Ευρώπης είναι η άποψη ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να αυξήσει τη στήριξη των πόλεων και των περιφερειών καθώς και των μεθοριακών χωρών που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της διαχείρισης της μετανάστευσης. Η Σύνοδος κάλεσε τις τοπικές και περιφερειακές αρχές να συμμετάσχουν σε όλα τα στάδια της διαμόρφωσης και εφαρμογής των πολιτικών της ΕΕ για τη μετανάστευση, λόγω του ρόλου τους στη διαχείριση των νέων αφίξεων και στην εφαρμογή των πολικών κοινωνικής ένταξης. Εκτός όμως από το αίτημα για περισσότερη χρηματοδότηση, κατάρτιση και τεχνική υποστήριξη για τις πόλεις και τις περιφέρειες, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή των Περιφερειών πρότεινε ότι η ΕΕ θα πρέπει να διερευνήσει τη δυνατότητα “μεταφοράς αρμοδιοτήτων για την εξέταση αιτήσεων ασύλου από εθνικό σε ευρωπαϊκό επίπεδο”.

Κριτική για τη χρηματοδότηση της Τουρκίας

Μιλώντας κατά τη διάρκεια της συζήτησης στην Ολομέλεια, ο αρμόδιος Επίτροπος για τη μετανάστευση Δημήτρης Αβραμόπουλος ανέφερε ότι υπάρχει ανάγκη για “ριζική αναθεώρηση”  των πολιτικών ενσωμάτωσης των μεταναστών αλλά και των δυνατοτήτων πρόσβασης των πόλεων και των περιφερειών σε πόρους της ΕΕ. “Οι τοπικές και περιφερειακές αρχές διαδραματίζουν θετικό ρόλο στη δημιουργία χώρων ανταλλαγών μεταξύ μεταναστών και κοινωνιών, διασφαλίζοντας την κοινωνική ένταξη και την ενεργό συμμετοχή στην κοινωνία υποδοχής, αλλά δεν μπορείτε και δεν πρέπει να το κάνετε μόνοι σας”. Ωστόσο, κατά την τοποθέτησή τους μέλη της Επιτροπής εξέφρασαν τη δυσαρέσκειά τους για τη συνεχή χρηματοδότηση της Τουρκίας προκειμένου να μη στέλνει μετανάστες στην Ευρώπη. Ο κος Αβραμόπουλος επεσήμανε ότι η συμφωνία με την Τουρκία έχει αποδώσει καρπούς αφού μειώθηκαν οι προσφυγικές ροές τα τελευταία δύο χρόνια.

Κανένας δεν γεννιέται παράτυπος μετανάστης

Κριτική δέχτηκαν όμως και οι χώρες που έχουν υψώσει φράχτες στην Ευρώπη. Αρκετά μέλη της Επιτροπής διατύπωσαν την άποψη πως μόνο αν φύγουν οι φράχτες θα πέσουν και τα τείχη του λαϊκισμού. “Η άνοδος της τρομοκρατίας γέννησε ξενοφοβία, ριζοσπαστισμό, ιδιότυπο εθνικισμό και λαϊκισμό”, ανέφερε μεταξύ άλλων στη σύντομη τοποθέτησή του ο αντιπρόεδρος της Επιτροπής Κοτέρ Σπύρος Σπυρίδων. “Όλα αυτά έθεσαν σε αμφισβήτηση αξίες, αρχές, επιτεύγματα, και, κυρίως, την προοπτική της ΕΕ”, πρόσθεσε.

Θύματα συγκρούσεων και περιβαλλοντικών καταστροφών

Σε πρόσφατη μελέτη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη μετανάστευση σε διεθνή κλίμακα,  αποτυπώνεται καταρχήν ότι ο παγκόσμιος πληθυσμός μεταναστών αυξάνεται σταθερά. Ενώ ο αριθμός των ανθρώπων που αναγκάζονται να αφήσουν τις εστίες τους από συγκρούσεις ή διώξεις αυξάνεται, οι περιβαλλοντικές καταστροφές αποτελούν μία ακόμη μεγάλη αιτία εκτόπισης. Συνολικά, η φύση της μετανάστευσης έχει γίνει πιο σύνθετη, καθώς η οικονομική ανάπτυξη επιταχύνει τη μετανάστευση βραχυπρόθεσμα. Από τους νόμιμους μετανάστες που φθάνουν στην ΕΕ, περισσότεροι από τους μισούς έρχονται να επανενωθούν με την οικογένειά τους ή για ανθρωπιστικούς λόγους. Οι μετανάστες υψηλής ειδίκευσης κατευθύνονται κυρίως προς άλλες χώρες του ΟΟΣΑ και όχι προς την ΕΕ. Ο αριθμός των παράνομων μεταναστών που έρχονται από τη θάλασσα μειώθηκε αισθητά (σε 160.000 το 2017), αλλά η μετανάστευση παραμένει η δεύτερη μεγαλύτερη ανησυχία των Ευρωπαίων (μετά την τρομοκρατία).

Μπορείτε να παρακολουθήσετε το πρώτο μέρος της Συνόδου της Επιτροπής Περιφερειών της Ευρώπης που διεξήχθη στην αίθουσα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ακολουθώντας τον σύνδεσμο:

Βρυξέλλες, Θωμάς Σίδερης

www.ert.gr

Open post

Το Σκάνδαλο Cambridge Analytica αλλάζει τα… δεδομένα

Το Σκάνδαλο Cambridge Analytica αλλάζει τα… δεδομένα

Δεν είναι λίγοι αυτοί που θεωρούν τη διαχείριση των δεδομένων χρηστών από τους «γίγαντες» -πια- των κοινωνικών δικτύων ένα άτυπο αλλά διαρκές σκάνδαλο. Ακόμη όμως και οι φανατικότεροι επικριτές των πολιτικών διαχείρισης δεδομένων που δεν χάνουν ευκαιρία να κινδυνολογούν για την εκούσια απώλεια ιδιωτικότητας που συνεπάγεται η συγκατάβασή μας στο πλαίσιο χρήσης των προσωπικών μας data, μένουν ενεοί μπροστά στις πρόσφατες αποκαλύψεις.

Τι γνωρίζουμε μέχρι τώρα για το σκάνδαλο που φαίνεται πως θα μείνει γνωστό ως «Σκάνδαλο Cambridge Analytica»; Καταρχήν γνωρίζουμε ότι μέσα σε λίγα εικοσιτετράωρα από τη δημοσίευση του νέου κύκλου αποκαλύψεων, η χρηματιστηριακή αξία του κολοσσού των Κοινωνικών Δικτύων εμφανίζει απώλειες αρκετών δεκάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων. Την ώρα που γράφονται αυτές οι γραμμές η βελόνα έχει ανέβει στα 83 δις $, που αντιστοιχούν περίπου στο 6% της συνολικής αξίας του.

Γνωρίζουμε ότι το πρώτο εργαλείο της νέας αυτής Οργουελικής αλυσίδας είναι μια απλή εφαρμογή που «ψάρευε» -και συνεπώς δεν υπέκλεπτε, ακριβώς- προσωπικά δεδομένα με τη μορφή ενός Τεστ Προσωπικότητας. Το τεστ μάλιστα πλήρωνε μικροποσά (2-5$) σε κάθε χρήστη του Facebook προκειμένου να τον δελεάσει να κάνει login στην σχετική εφαρμογή μέσω του προσωπικού του λογαριασμού στο δίκτυο. Γνωρίζουμε ότι εκτός από τα δεδομένα του χρήστη το τεστ-δόλωμα συγκέντρωνε και δεδομένα των διαδικτυακών φίλων του: Κάθε ένας «πελάτης» άνοιγε πόρτα σε όλο τον κύκλο που διατηρούσε στο Facebook. Έτσι με 320.000 περίπου μοναδικούς χρήστες που έκαναν το τεστ και άνοιξαν πρόσβαση στα δεδομένα τα δικά τους τους και των φίλων τους, υπολογίζεται πως τελικά κατάφεραν να συγκεντρώσουν δεδομένα πενήντα εκατομμυρίων χρηστών. Ναι, πενήντα εκατομμυρίων χρηστών του Κοινωνικού Δικτύου. Και μάλιστα όχι όποιων κι όποιων χρηστών: προϋπόθεση για να μπορεί να κάνει κάποιος το τεστ (άρα να πάρει τη μικροαμοιβή και να ανοίξει το «σεντούκι» με τα δεδομένα του προς…αξιοποίηση) ήταν να είναι ψηφοφόρος ΗΠΑ.

Ο Chris Wylie, είναι ο 28χρονος Καναδός που περιγράφεται ως ο εγκέφαλος πίσω από την Cambridge Analytica. Ο ίδιος δήλωσε στην Κυριακάτικη εφημερίδα της Βρετανίας Observer «Αν είχα δεχτεί οποιαδήποτε άλλη δουλειά, η εταιρεία δεν θα υπήρχε» (AP Photo/Matt Dunham)

Ποια όμως ήταν τα δεδομένα που αξιοποιούσαν οι συλλέκτες τους; Εδώ το πράγμα γίνεται ακόμα πιο σκοτεινό: Από όσα έχουν γίνει μέχρι στιγμής γνωστά, δεν χρειάστηκε καν να επιχειρήσουν να υποκλέψουν ιδιωτικά μηνύματα. Τους ήταν αρκετά τα likes, οι  μικρές καθημερινές δηλώσεις ευαρέσκειας και προτίμησης σε αναρτήσεις άλλων, σελίδες προώθησης προϊόντων ή ΜΜΕ, φωτογραφίες ή αναρτήσεις φίλων. Η δεξαμενή αυτή από δεδομένα μερικών δεκάδων εκατομμυρίων χρηστών μετατράπηκε με τη βοήθεια ενός αλγόριθμου σε μαζικό όπλο χειραγώγησης: Ο μαγικός Αλγόριθμος της Cambridge Analytica με τα λιγοστά δεδομένα που είχε στη διάθεσή του «έχτισε» πανίσχυρα μοντέλα προφίλ συμπεριφοράς και άνοιξε το δρόμο σε απόλυτα στοχευμένες διαφημιστικές εκστρατείες. Με απλά λόγια, ο «πομπός» του μηνύματος απέκτησε ένα υπερόπλο, καθώς είχε πια τη δυνατότητα να απευθύνεται στο κοινό με σχεδόν προσωποποιημένα μηνύματα. Κατάφερε, έτσι να μιλήσει σε πολλούς ψηφοφόρους-πελάτες λέγοντας τους ακριβώς αυτό που θα ήθελαν να ακούσουν ή αυτό που θα τους ενοχλούσε λιγότερο. Με τον τρόπο αυτό η διαδικτυακή πολιτική καμπάνια που χρησιμοποίησε τις υπηρεσίες της Cambridge Analytica, πολλαπλασίασε την αποτελεσματικότητά της και κατάφερε αξιοσημείωτες επιτυχίες σε κρίσιμες πολιτείες. Δεν είναι λίγοι όσοι στην Αμερική πιστεύουν πως αυτή η διαδικτυακή τακτική ήταν από τους κρισιμότερους παράγοντες που έδωσαν στον υποψήφιο του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος άνετη πλειοψηφία στο σώμα των εκλεκτόρων, παρά το γεγονός ότι ο Ντόναλντ Τραμπ ήρθε …2ος σε ψήφους.

Ποια θα είναι η επόμενη μέρα για τα κοινωνικά δίκτυα, τα Δημόσια Δεδομένα όσων έχουμε παρουσία σ’ αυτά, τις πολιτικές καμπάνιες μέσω Ίντερνετ, την ίδια την κεντρική πολιτική σκηνή στις ΗΠΑ, ακόμη και αυτό το πολιτικό μέλλον του Ντόναλντ Τραμπ, είναι πολύ νωρίς για να προβλέψει κάποιος. Εκείνο που είναι, ωστόσο, σίγουρο, είναι πως η εποχή της Αθωότητας των Social Media τελειώνει βίαια. Το ζήτημα της διαχείρισης και της προστασίας των δεδομένων αποκτά άλλες διαστάσεις. Και ο δυστοπικός Οργουελιανός εφιάλτης, δεν είναι πια Επιστημονική ή Πολιτική Φαντασία.

(Με πληροφορίες από The Observer, BBC)

www.ert.gr

Open post

Brexit με αστερίσκους και όρους

Brexit με αστερίσκους και όρους

Για τα πολιτικά δεδομένα, το καλοκαίρι του 2016 ήταν εποχή εκπλήξεων. Αρχικά, οι Βρετανοί ψήφισαν υπέρ της αποχώρησής τους από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Στη συνέχεια, ο Ντόναλντ Τραμπ κέρδισε το χρίσμα των Ρεπουμπλικανών για τις προεδρικές εκλογές του Νοεμβρίου, και μετά από σχεδόν 4 μήνες κέρδισε και την προεδρία των Ηνωμένων Πολιτειών. Οι αναλυτές σχολίαζαν το «καινούριο, άγνωστο εκλογικό σώμα», και την άνοδο ενός ιδιότυπου, φαινομενικά πρωτόγνωρου εθνοσυντηρητισμού. Έναν χρόνο μετά, κατά τις γαλλικές εκλογές, όλοι περίμεναν τα αποτελέσματα αποφεύγοντας να τα προβλέψουν με αυτοπεποίθηση, ακόμη και όταν ήταν σαφές πως ο Εμανουέλ Μακρόν θα κατακτούσε την προεδρία. Πολλοί ξαναβρήκαν την ασφάλεια των αναμενόμενων εκλογικών αποτελεσμάτων. Και μετά οι Βρετανοί αποφάσισαν να ξαναβγάλουν μια έκπληξη από τις κάλπες των πρόωρων εκλογών που προκήρυξε η Τερέζα Μέι. Οι εκπλήξεις αυτές βρίσκονται πλέον στην εξουσία, όμως αυτή η εξουσία δεν μοιάζει με εκείνη που προέβλεπαν πολλοί στην αρχή τους. Ο Ντόναλντ Τραμπ και οι Ρεπουμπλικανοί φαίνεται πως οδεύουν προς μια σημαντική (πολιτικά, αν όχι και αριθμητικά) ήττα στις αμερικανικές εκλογές του Νοεμβρίου, και η Τερέζα Μέι διαχειρίζεται ένα κόμμα και μια αποχώρηση που ελάχιστα θυμίζουν όσα φαίνονταν να τάζουν στους υποστηρικτές τους.

Θυμίζοντας τα ποσοστά του δημοψηφίσματος, οι Financial Times κάνουν σήμερα το πιο ακριβές σχόλιο για την πορεία του Brexit, τονίζοντας πως πρόκειται για ένα Brexit του «52-48», με την ελαφρά πλειοψηφία να κερδίζει την αποχώρηση από την Ευρωπαϊκή Ένωση, και την ελαφρά μειοψηφία να κερδίζει το ότι, για την ώρα, η αποχώρηση αυτή δεν σημαίνει κάποια σημαντική πρακτική αλλαγή. Οι περισσότερες αναλύσεις σχολιάζουν πως η κυβέρνηση της Τερέζα Μέι έχει υποχωρήσει σε όλα όσα της ζητήθηκαν, ακόμα και αν παρουσιάζει τη χρονική παράταση που κέρδισε για την έοξο της Βρετανίας από την Ε.Ε. ως σημαντική νίκη. Ελάχιστοι νομίζουν πως στους μήνες της παράτασης αυτής η βρετανική κυβέρνηση θα ανακαλύψει κάποιο σημαντικό επιχείρημα ή πλεονέκτημα για να βελτιώσει τη θέση της στις διαπραγματεύσεις. Στο ίδιο άρθρο του στους FT, ο Ντέιβιντ Άλεν Γκριν σχολιάζει πως το επιχείρημα της κυβέρνησης ότι κατάφερε να της δοθεί η δυνατότητα να διαπραγματεύεται συμφωνίες για την μετά-Brexit εποχή κατά τη διάρκεια των συζητήσεων για τους όρους του Brexit είναι ασήμαντο: Κανείς δεν πρόκειται να προχωρήσει σε εμπορικές συμφωνίες με την Βρετανία πριν γίνουν σαφείς οι όροι της αποχώρησής της.

Παράλληλα, το Bloomberg παρατηρεί πως την ίδια ώρα που η φυγή μεγάλων εταιρειών από την Βρετανία είναι μη αναστρέψιμη, και οι διαπραγματεύσεις για το καθεστώς των συναλλαγών των
τραπεζών στο City του Λονδίνου με την Ε.Ε. συνεχίζονται με αμείωτη ένταση, οι συντηρητικοί βουλευτές που ακόμη και πριν από λίγες μόλις ημέρες ασκούσαν πίεση στην Τερέζα Μέι και διατράνωναν την απογοήτευσή τους για το υποτονικό Brexit έχουν πλέον αποδεχθεί τους όρους του, και φαίνεται να προσφέρουν στην πρωθυπουργό της χώρας τον χρόνο που τόσο χρειάζεται. Το βασικό πλεονέκτημα της Τερέζα Μέι σε αυτή την ανάλυση δεν είναι καν δικό της, αλλά των Εργατικών και του Τζέρεμι Κόρμπιν, ο οποίος πλέον υποστηρίζει την διατήρηση μιας τελωνειακής ένωσης Βρετανίας-Ε.Ε. Δεδομένων των διαφορετικών βαθμών ταύτισης των βουλευτών με τα κόμματά τους, η τοποθέτηση του Κόρμπιν καθιστά πιθανή, με την συμφωνία κάποιων λίγων Συντηρητικών βουλευτών, την ψήφιση μιας τέτοιας ένωσης –γεγονός που θα ήταν σαφής ήττα για την Τερέζα Μέι, την κυβέρνηση και το κόμμα της. Το European Research Group, λοιπόν, η πλέον δυναμικά αντιευρωπαϊκή ομάδα των Tories στο βρετανικό κοινοβούλιο, σταμάτησε να αντιτίθεται στην πρωθυπουργό, και αντιθέτως επικεντρώνεται στο ότι η αποχώρηση της Βρετανίας από την Ευρωπαϊκή Ένωση, όπως και αν γίνει, θα είναι τουλάχιστον αποχώρηση, και αυτό είναι αρκετό.

Όλοι γνωρίζουν πως ενδεχόμενη αμφισβήτηση της Τερέζα Μέι θα σήμαινε κατά πάσα βεβαιότητα και πτώση της κυβέρνησης των Συντηρητικών, χωρίς καμία εγγύηση για το αποτέλεσμα καινούριων εκλογών. Σε αυτό το πλαίσιο, ίσως το καλύτερο που συνέβη στην Μέι -για τον εαυτό της, τουλάχιστον- ήταν εκείνη η απογοητευτική επίδοση των Tories στις εκλογές του 2017.

www.ert.gr

Open post

Η κοινωνική ένταξη των προσφύγων και των μεταναστών στη Σύνοδο της Επιτροπής Περιφερειών της Ευρώπης

Η κοινωνική ένταξη των προσφύγων και των μεταναστών στη Σύνοδο της Επιτροπής  Περιφερειών της Ευρώπης

 

“Οι μετανάστες και οι πρόσφυγες δεν είναι αριθμοί, είναι άνθρωποι που πρέπει να προστατευθούν”.  Με τη φράση αυτή ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Περιφερειών Karl-Heinz Lambertz έδωσε το στίγμα της Συνόδου της Επιτροπής Περιφερειών της Ευρώπης που ξεκίνησε χθες (22 Μαρτίου) και ολοκληρώνεται σήμερα με κύριο αντικείμενο στην ατζέντα της Επιτροπής το μεταναστευτικό.

Κοινωνική ένταξη

 

Την ώρα που οι θεσμοί και τα όργανα της Ευρώπης που εδρεύουν στις Βρυξέλλες χαράσσουν στρατηγικές και οι εθνικές κυβερνήσεις σχηματοποιούν το πολιτικό πλαίσιο, οι τοκικές κοινότητες είναι αυτές που καλούνται να υποδεχτούν τους πρόσφυγες και, κυρίως, να τυς ενσωματώσουν. Για τον λόγο, κατά τον Lambertz, οι τοπικές και περιφερειακές κυβερνήσεις βρίσκονται στην πρώτη γραμμή και, συνεπώς, χρειάζονται πολύ περισσότερη υποστήριξη. Άλλωστε, δεν είναι ζήτημα μερικών μόνο χωρών και κοινοτήτων. “Η πολιτική συνοχής της Ευρωπαϊκής Ένωσης”, η οποία στηρίζει την κοινωνική ένταξη, πρέπει να συνεχίσει να αποτελεί ισχυρό πυλώνα του μέλλοντος της Ευρώπης”, ανέφερε χαρακτηριστικά ο Πρόεδρος της Επιτροπής Περιφερειών. Στα πλαίσια αυτά, αξιοσημείωτη είναι και η τοποθέτηση της Ανίλα Νορ, εκπροσώπου συμβουλευτικής επιτροπής για θέματα μετανάστευσης στην Ε.Ε., η οποία ανέφερε: “Δεν θέλουμε φθηνό εργατικό δυναμικό. Μας ενδιαφέρει η κοινωνική συνεισφορά των μεταναστών”.

 

Αλλαγές στις πολιτικές ασύλου;

 

Κοινή συνισταμένη της Συνόδου της Επιτροπής Περιφερειών της Ευρώπης είναι η άποψη ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να αυξήσει τη στήριξη των πόλεων και των περιφερειών καθώς και των μεθοριακών χωρών που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της διαχείρισης της μετανάστευσης. Η Σύνοδος κάλεσε τις τοπικές και περιφερειακές αρχές να συμμετάσχουν σε όλα τα στάδια της διαμόρφωσης και εφαρμογής των πολιτικών της ΕΕ για τη μετανάστευση, λόγω του ρόλου τους στη διαχείριση των νέων αφίξεων και στην εφαρμογή των πολικών κοινωνικής ένταξης. Εκτός όμως από το αίτημα για περισσότερη χρηματοδότηση, κατάρτιση και τεχνική υποστήριξη για τις πόλεις και τις περιφέρειες, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή των Περιφερειών πρότεινε ότι η ΕΕ θα πρέπει να διερευνήσει τη δυνατότητα “μεταφοράς αρμοδιοτήτων για την εξέταση αιτήσεων ασύλου από εθνικό σε ευρωπαϊκό επίπεδο”.

 

Κριτική για τη χρηματοδότηση της Τουρκίας

 

Μιλώντας κατά τη διάρκεια της συζήτησης στην Ολομέλεια, ο αρμόδιος Επίτροπος για τη μετανάστευση Δημήτρης Αβραμόπουλος ανέφερε ότι υπάρχει ανάγκη για “ριζική αναθεώρηση”  των πολιτικών ενσωμάτωσης των μεταναστών αλλά και των δυνατοτήτων πρόσβασης των πόλεων και των περιφερειών σε πόρους της ΕΕ. “Οι τοπικές και περιφερειακές αρχές διαδραματίζουν θετικό ρόλο στη δημιουργία χώρων ανταλλαγών μεταξύ μεταναστών και κοινωνιών, διασφαλίζοντας την κοινωνική ένταξη και την ενεργό συμμετοχή στην κοινωνία υποδοχής, αλλά δεν μπορείτε και δεν πρέπει να το κάνετε μόνοι σας”. Ωστόσο, κατά την τοποθέτησή τους μέλη της Επιτροπής εξέφρασαν τη δυσαρέσκειά τους για τη συνεχή χρηματοδότηση της Τουρκίας προκειμένου να μη στέλνει μετανάστες στην Ευρώπη. Ο κος Αβραμόπουλος επεσήμανε ότι η συμφωνία με την Τουρκία έχει αποδώσει καρπούς αφού μειώθηκαν οι προσφυγικές ροές τα τελευταία δύο χρόνια.

 

Κανένας δεν γεννιέται παράτυπος μετανάστης

 

Κριτική δέχτηκαν όμως και οι χώρες που έχουν υψώσει φράχτες στην Ευρώπη. Αρκετά μέλη της Επιτροπής διατύπωσαν την άποψη πως μόνο αν φύγουν οι φράχτες θα πέσουν και τα τείχη του λαϊκισμού. “Η άνοδος της τρομοκρατίας γέννησε ξενοφοβία, ριζοσπαστισμό, ιδιότυπο εθνικισμό και λαϊκισμό”, ανέφερε μεταξύ άλλων στη σύντομη τοποθέτησή του ο αντιπρόεδρος της Επιτροπής Κοτέρ Σπύρος Σπυρίδων. “Όλα αυτά έθεσαν σε αμφισβήτηση αξίες, αρχές, επιτεύγματα, και, κυρίως, την προοπτική της ΕΕ”, πρόσθεσε.

 

Θύματα συγκρούσεων και περιβαλλοντικών καταστροφών

 

Σε πρόσφατη μελέτη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη μετανάστευση σε διεθνή κλίμακα,  αποτυπώνεται καταρχήν ότι ο παγκόσμιος πληθυσμός μεταναστών αυξάνεται σταθερά. Ενώ ο αριθμός των ανθρώπων που αναγκάζονται να αφήσουν τις εστίες τους από συγκρούσεις ή διώξεις αυξάνεται, οι περιβαλλοντικές καταστροφές αποτελούν μία ακόμη μεγάλη αιτία εκτόπισης. Συνολικά, η φύση της μετανάστευσης έχει γίνει πιο σύνθετη, καθώς η οικονομική ανάπτυξη επιταχύνει τη μετανάστευση βραχυπρόθεσμα. Από τους νόμιμους μετανάστες που φθάνουν στην ΕΕ, περισσότεροι από τους μισούς έρχονται να επανενωθούν με την οικογένειά τους ή για ανθρωπιστικούς λόγους. Οι μετανάστες υψηλής ειδίκευσης κατευθύνονται κυρίως προς άλλες χώρες του ΟΟΣΑ και όχι προς την ΕΕ. Ο αριθμός των παράνομων μεταναστών που έρχονται από τη θάλασσα μειώθηκε αισθητά (σε 160.000 το 2017), αλλά η μετανάστευση παραμένει η δεύτερη μεγαλύτερη ανησυχία των Ευρωπαίων (μετά την τρομοκρατία).

Μπορείτε να παρακολουθήσετε το πρώτο μέρος της Συνόδου της Επιτροπής Περιφερειών της Ευρώπης που διεξήχθη στην αίθουσα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ακολουθώντας τον σύνδεσμο:

Βρυξέλλες, Θωμάς Σίδερης

www.ert.gr

Open post

106 χρόνια από την εξέγερση στο Κιλελέρ – Σπάνια ντοκουμέντα από το www.ert.gr

106 χρόνια από την εξέγερση στο Κιλελέρ – Σπάνια ντοκουμέντα από το www.ert.gr

Μπορεί να έχουν περάσει τόσα χρόνια από την αγροτική εξέγερση στο Κιλελέρ, που σημειώθηκε στις 6 Μαρτίου 1910, αλλά διατηρεί τη «φρεσκάδα» της σαν σημείο αναφοράς και για το σήμερα. Αυτό συμβαίνει γιατί ήταν μία βαθιά και ριζωμένη στην κοινωνία, συλλογική διεκδίκηση του αγροτικού κόσμου για το μοίρασμα των τσιφλικιών της Θεσσαλίας, που επεκτάθηκε και σε άλλες περιοχές. Στο Κιλελέρ η εξέγερση πνίγηκε στο αίμα από τα πυρά της χωροφυλακής, ενώ ακολούθησαν και διώξεις εναντίον των εξεγερμένων κολίγων. Πολύτιμη «σπορά» ιδεών έκανε στον αγροτικό κόσμο ο Μαρίνος Αντύπας, που δολοφονήθηκε τη νύχτα 9 προς 10 Μαρτίου του 1907.

Παρουσιάζουμε το πώς κατέγραφε λίγα χρόνια μετά, τα γεγονότα, η «Κοινωνιολογική και Πολιτική Εγκυκλοπαίδεια», που εξέδιδε ο Δημήτρης Πουρνάρας το 1934 (εκδότης και της εφημερίδας «Ανεξάρτητος», πνεύμα ανήσυχο και ριζοσπαστικό για την εποχή του). Το αρχικό όνομα της μηνιαίας έκδοσης ήταν «Κοινωνιολογικόν και Πολιτικόν Λεξικόν», με υπότιτλο «εγκυκλοπαιδικόν λεξικόν εκλαϊκεύσεως των πολιτικών, οικονομικών και κοινωνικών επιστημών». Η αναφορά στο Κιλελέρ είναι από το τεύχος νο9. Η αναφορά σε θέματα, πρόσωπα και ορολογίες γίνονταν αλφαβητικά και τα υλικά αυτά, αποτελούν δημοσιογραφικά διαμάντια όχι μόνο για την εποχή τους, αλλά ακόμα και για σήμερα.

Σήμερα λοιπόν δεν τα γράφουμε και δεν τα παρουσιάζουμε εμείς, αλλά σας δίνουμε τη δυνατότητα να μελετήσετε απευθείας τις ιστορικές πηγές. Κάντε κλικ πάνω στις κιτρινισμένες από τον καιρό σελίδες, που πριν από χρόνια ανακαλύψαμε σε κάποιο παλαιοπωλείο!!

 

 

 

Κείμενο & προσωπικό αρχείο: Νάσος Μπράτσος

Open post

Ας μιλήσουμε (με ειδικούς επιστήμονες) για δίαιτες

Ας μιλήσουμε (με ειδικούς επιστήμονες) για δίαιτες

Κατά χρονικά διαστήματα (πριν το καλοκαίρι, μετά το Πάσχα…) κυρίως οι γυναίκες (αλλά στην εποχή μας και οι άντρες) αρχίζουν αυτό που γενικά λέμε «δίαιτα» για να χάσουν παραπανίσια κιλά. Άλλες δίαιτες είναι στερητικές κι άλλες όχι, άλλες συμπεριλαμβάνουν ποικιλία τροφών κι άλλες όχι. Ας μιλήσουμε, λοιπόν, για δίαιτες με τους διαιτολόγους-διατροφολόγους Δρ. Ειρήνη Μπαθρέλλου και Μιχάλη Γεωργούλη, από το Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο.

Συνέντευξη στην Τζένη Χαραλαμπίδου

Πότε λέμε ότι ένας άνθρωπος έχει ανάγκη από δίαιτα;
Η σύγχρονη απόδοση του όρου «δίαιτα» αναφέρεται σε έναν τρόπο διατροφής ο οποίος υιοθετείται με στόχο την απώλεια βάρους. Συνεπώς, ανάγκη για «δίαιτα», δηλαδή ανάγκη για υιοθέτηση ενός συγκεκριμένου διατροφικού πλάνου ή συγκεκριμένων διαιτητικών πρακτικών με στόχο την απώλεια βάρους, έχουν κατά κανόνα άτομα τα οποία είναι υπέρβαρα ή παχύσαρκα βάσει συγκεκριμένων και διεθνώς αναγνωρισμένων κριτηρίων (όπως ο Δείκτης Μάζας Σώματος). Είναι πλέον επαρκώς τεκμηριωμένο ότι το υπερβάλλον σωματικό βάρος ενέχει πολλούς και σημαντικούς κινδύνους για την υγεία. Ενδεικτικά, γνωρίζουμε ότι ένα υπέρβαρο ή παχύσαρκο άτομο διατρέχει σημαντικά αυξημένο κίνδυνο να νοσήσει από χρόνια μη μεταδιδόμενα νοσήματα, όπως ο σακχαρώδης διαβήτης, τα καρδιαγγειακά νοσήματα, συγκεκριμένοι τύποι καρκίνου και πολλές ακόμα διαταραχές του αναπνευστικού, του γαστρεντερικού και του μυοσκελετικού συστήματος, σε σχέση με ένα άτομο φυσιολογικού σωματικού βάρους. Επίσης, η παχυσαρκία συνεισφέρει σε μια σημαντική ψυχολογική επιβάρυνση αλλά και στην υποβάθμιση της συνολικής ποιότητας ζωής ενός ατόμου. Συνεπώς, η «δίαιτα» αποτελεί για τα υπέρβαρα ή παχύσαρκα άτομα ένα εργαλείο, μέσω του οποίου, και σε συνδυασμό ίσως με άλλα εργαλεία, μπορούν να εξασφαλίσουν και να διατηρήσουν ένα περισσότερο υγιές σωματικό βάρος. Πρέπει να τονιστεί, πάντως, ότι το υγιές σωματικό βάρος δεν είναι ίδιο για όλους. Σε αδρές γραμμές θα μπορούσε να οριστεί ως ένα εύρος τιμών βάρους που δεν επιβαρύνει την υγεία και τη συνολική ευεξία ενός ατόμου και μπορεί να διατηρηθεί από το άτομο μακροπρόθεσμα χωρίς υπερβολική προσπάθεια και ακραίες συμπεριφορές.

Δίαιτες express. Είναι μία μόδα; Είναι αποτελεσματικές; Πότε είναι επικίνδυνες; Η δίαιτα του αστροναύτη, η δίαιτα του στρατιώτη, η δίαιτα των σταρ, η δίαιτα του ανανά κ.λπ. Πότε η δίαιτα μπορεί να είναι πραγματικά βλαβερή για την υγεία; Και για τι κινδύνους μιλάμε; 
Οι «ανορθόδοξες» δίαιτες αδυνατίσματος αποτελούν μια μόδα που τις τελευταίες δεκαετίες έχει απήχηση σε ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού (συχνότερα του ενήλικου αλλά τα τελευταία χρόνια και του εφηβικού) που αντιμετωπίζει χρόνιο πρόβλημα ρύθμισης σωματικού βάρους, αλλά και σε άτομα που περιστασιακά αναζητούν μια ταχεία απώλεια του πλεονάζοντος σωματικού βάρους που απέκτησαν έπειτα από ένα συγκεκριμένο χρονικό διάστημα, όπως οι γιορτές των Χριστουγέννων και του Πάσχα ή η περίοδος του καλοκαιριού. Σε γενικές γραμμές, ο όρος «ανορθόδοξες» δίαιτες αδυνατίσματος περιλαμβάνει εκείνες τις δίαιτες που υπόσχονται θαυματουργά αποτελέσματα ως προς την απώλεια βάρους, και γι’ αυτόν τον λόγο άλλωστε είναι και τόσο δημοφιλείς. Στις δίαιτες αυτές συγκαταλέγονται οι δίαιτες «express», δηλαδή υποθερμιδικές δίαιτες που υπόσχονται μεγάλη απώλεια βάρους σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα (π.χ. απώλεια 10 κιλών σε 1 εβδομάδα), οι δίαιτες «αποτοξίνωσης», οι «δημοφιλείς» δίαιτες, όπως η δίαιτα Atkins, η δίαιτα Ornish, η δίαιτα Zone, η δίαιτα Dukan, η δίαιτα Holywood ή οι δίαιτες δημοφιλών προσώπων (star), καθώς και διάφορα άλλα είδη διαιτών που παίρνουν το όνομά τους από τη φιλοσοφία και τα ιδιαιτέρα χαρακτηριστικά τους, όπως η δίαιτα του γκρέιπφρουτ, η δίαιτα του ανανά, η δίαιτα του φυστικοβούτυρου, η δίαιτα της σούπας, η δίαιτα των χυμών, η δίαιτα του αστροναύτη, η δίαιτα του στρατιώτη, η δίαιτα των μονάδων, η δίαιτα συνδυασμών, η δίαιτα της ωμοφαγίας, η δίαιτα της ομάδας αίματος και η δίαιτα της δυσανεξίας. Συνήθη χαρακτηριστικά των διαιτών αυτών είναι τα εξής:

  • Βασίζονται στην ύπαρξη «μαγικών» τροφίμων ή/και ευεργετικών ή επιβλαβών συνδυασμών τροφίμων. Για παράδειγμα,  η δίαιτα του ανανά επικαλείται την υψηλή θρεπτική αξία του ανανά και ταυτόχρονα του αποδίδει ισχυρές λιποδιαλυτικές ιδιότητες, προτείνοντας μια πολύ αυξημένη κατανάλωση του συγκεκριμένου φρούτου σε καθημερινή βάση, σε συνδυασμό με λαχανικά και τρόφιμα της ομάδας του κρέατος (κόκκινο κρέας, λευκό κρέας ή ψάρι), για μια θεαματική απώλεια βάρους. Αντιστοίχως, η δίαιτα συνδυασμών, γνωστή και ως δίαιτα Hey, απαγορεύει αυστηρά την κατανάλωση υδατανθρακούχων και πρωτεϊνούχων τροφίμων στο ίδιο γεύμα (π.χ. κρέας με μακαρόνια, κοτόπουλο με ρύζι ή ψάρι με πατάτες), προβάλλοντας ως επιχείρημα ότι οι ο συνδυασμός των τρόφιμων αυτών δυσχεραίνει τη διαδικασία της πέψης και μπορεί να προκαλέσει αύξηση του σωματικού βάρους και άλλες δυσάρεστες συνέπειες για την υγεία.
  • Επιτρέπουν την απεριόριστη κατανάλωση κάποιων τροφίμων και επιβάλλουν τη μερική ή/και πλήρη απαγόρευση άλλων τροφίμων ή/και ολόκληρων ομάδων τροφίμων. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν οι δίαιτες πολύ χαμηλών υδατανθράκων (όπως η δίαιτα Atkins), οι οποίες επιτρέπουν μια ελεύθερη κατανάλωση πρωτεϊνούχων τροφίμων, όπως το κρέας, αλλά επιβάλλουν αυστηρό περιορισμό στην κατανάλωση υδατανθρακούχων τροφίμων, όπως τα δημητριακά, τα φρούτα, τα λαχανικά και τα όσπρια. Αντιστοίχως, η δίαιτα της ομάδας αίματος και η δίαιτα της δυσανεξίας απαγορεύουν την κατανάλωση συγκεκριμένων τροφίμων που υποθετικά οδηγούν σε αύξηση του βάρους του ατόμου, καθώς είτε δεν συνάδουν με την ομάδα αίματός του είτε δεν πέπτονται σωστά στο γαστρεντερικό του σύστημα λόγω δυσανεξίας.
  • Χαρακτηρίζονται από μονότονες επιλογές τροφίμων και απαιτούν μεγάλη πειθαρχία και πολλές στερήσεις. Ας φανταστούμε, για παράδειγμα, τη δίαιτα ενός ατόμου που υποθετικά πρέπει να απέχει πλήρως από το σιτάρι και τα προϊόντα του για να χάσει βάρος. Το άτομο αυτό είναι αναγκασμένο να μην καταναλώνει βασικά τρόφιμα όπως ψωμί, φρυγανιές, παξιμάδια, ζυμαρικά και δημητριακά πρωινού, τα οποία κατά κανόνα φτιάχνονται από αλεύρι σίτου, σχεδόν όλα τα αρτοσκευάσματα του εμπορίου που συνήθως περιέχουν σιτάρι έστω και σε μικρή ποσότητα (π.χ. σφολιάτες, αλμυρές και γλυκές πίτες, πίτσες, κρέπες, βάφλες, κέικ, κρουασάν, σοκοφρέτες, μπισκότα, κριτσίνια, κράκερ, αλμυρά σνακ, κλπ.), αλλά και πολλά άλλα τρόφιμα των οποίων η μαγειρική παρασκευή απαιτεί αλεύρι (και αυτό συνήθως είναι αλεύρι σίτου).
  • Χρησιμοποιούν πολύπλοκη επιστημονική ορολογία και τεχνικές εντυπωσιασμού για να προσελκύσουν άτομα, παραφράζουν γνωστά επιστημονικά δεδομένα και παρουσιάζουν έλλειψη επιστημονικής τεκμηρίωσης. Με άλλα λόγια, η αποτελεσματικότητα των διαιτών αυτών ως προς αυτό που υπόσχονται δεν υποστηρίζεται από έγκυρα επιστημονικά δεδομένα (π.χ. αποτελέσματα δημοσιευμένων μελετών στη διεθνή βιβλιογραφία), αλλά συνήθως οι ενδείξεις για τις επιδράσεις και τη χρήση τους βασίζονται σε θεωρίες ή γνώμες ειδικών και σε προσωπικές εμπειρίες ή μαρτυρίες ατόμων με μεγάλη κοινωνική επιρροή.
  • Δεν δίνουν ερεθίσματα για αλλαγή της διαιτητικής συμπεριφοράς και γενικά για την υιοθέτηση ενός ισορροπημένου τρόπου ζωής. Οι «ανορθόδοξες δίαιτες» αδυνατίσματος βασίζονται στη λογική «άσπρο-μαύρο», δηλαδή «επιτρεπόμενα-απαγορευμένα» ή «καλά-κακά» τρόφιμα ή θρεπτικά συστατικά, και συχνά προτρέπουν την παράλειψη γευμάτων ή/και την αντικατάστασή τους με συμπληρώματα ή χάπια, τη μονοφαγία ή ακόμα και την πλήρη νηστεία. Το σύνολο των πρακτικών αυτών δεν καλλιεργεί μια υγιή στάση απέναντι στην τροφή και ωθεί τα άτομα σε ακραίες διαιτητικές συμπεριφορές, οι οποίες, υπό άλλες συνθήκες (π.χ. αν δεν υπήρχε επιθυμία ταχείας απώλειας βάρους), δεν θα αποτελούσαν επιλογή ή μέρος της διατροφής τους.

Όσον αφορά στην απώλεια βάρους, είναι γεγονός ότι άτομα που ακολουθούν ανορθόδοξες» δίαιτες αδυνατίσματος χάνουν κιλά, και μάλιστα με ταχύ ρυθμό. Κάτι τέτοιο είναι εύλογο, καθώς οι περιορισμοί που υπαγορεύουν οι δίαιτες αυτές έχουν ως αποτέλεσμα το άτομο που τις εφαρμόζει να μειώνει σημαντικά την ημερήσια ενεργειακή του πρόσληψη, δηλαδή τις θερμίδες που προσλαμβάνει κατά τη διάρκεια της ημέρας από την τροφή. Ωστόσο, η απώλεια βάρους που επιτυγχάνεται δεν διαρκεί για μεγάλο χρονικό διάστημα. Αντιθέτως, είναι σχεδόν βέβαιο ότι, μόλις κάποιος επανέλθει στις παλιές διατροφικές του συνήθειες, το βάρος που έχασε μέσω των διαιτών αυτών επανακτάται και δυστυχώς συνήθως δεν επιστρέφει στα αρχικά επίπεδα, αλλά σε ακόμη υψηλότερα. Το γεγονός αυτό οφείλεται στο ότι η απώλεια βάρους έχει επιτευχθεί με έναν ακραίο τρόπο, ο οποίος δεν μπορεί να υιοθετηθεί για μεγάλο χρονικό διάστημα (δεν είναι τυχαίο ότι οι περισσότερες «ανορθόδοξες» δίαιτες προτείνεται να εφαρμόζονται για λίγες ημέρες έως λίγες εβδομάδες), ενώ παράλληλα το άτομο δεν έχει εκπαιδευτεί σωστά στο πώς να ακολουθεί μια υγιεινή διατροφή που θα συμβάλλει σε ένα πιο υγιές σωματικό βάρος, σε συνδυασμό με σωματική δραστηριότητα και άλλες ευεργετικές συνήθειες στο πλαίσιο ενός συνολικά ισορροπημένου τρόπου ζωής, ώστε τα αποτελέσματα να διατηρηθούν μακροπρόθεσμα.

Παρόλα αυτά, το πιο σημαντικό μειονέκτημα των διαιτών αυτών δεν είναι η μη αποτελεσματική τους δράση στη ρύθμιση του σωματικού βάρους, αλλά οι κίνδυνοι που κρύβουν για την υγεία και η μη υγιής στάση που καλλιεργούν στα άτομα απέναντι στην τροφή. Λόγω της ανεπαρκούς πρόσληψης πολλών θρεπτικών συστατικών που χαρακτηρίζει τέτοιου είδους δίαιτες, οι αρνητικές επιδράσεις είναι σημαντικές κατά την ενήλικη ζωή, και ακόμα πιο σοβαρές κατά τη διάρκεια της παιδικής και εφηβείας, όταν δηλαδή το σώμα ακόμα αναπτύσσεται και υπάρχουν αυξημένες ανάγκες σε ενέργεια και θρεπτικά συστατικά. Ενδεικτικά, η ελλιπής κάλυψη των διατροφικών αναγκών του οργανισμού, έστω και για λίγες μέρες, μπορεί να προκαλέσει διαταραχή της λειτουργίας του γαστρεντερικού και του ανοσοποιητικού συστήματος. Επιπλέον, πολλές από τις δίαιτες αυτές περιλαμβάνουν ειδικά ροφήματα, βότανα ή χάπια, τα οποία μπορεί να είναι ακόμα και επικίνδυνα, εφόσον τα συστατικά τους δεν είναι πάντα γνωστά με βεβαιότητα. Σε κάθε περίπτωση, και άσχετα από το είδος των τροφίμων που η καθεμιά περιλαμβάνει, οι «ανορθόδοξες» δίαιτες ενισχύουν εξ’ ορισμού μια μη σταθερή στάση και σχέση με το φαγητό, καταργώντας την έννοια της ισορροπίας και ενισχύοντας ακραίες διατροφικές συμπεριφορές.

Δίαιτα με τη βοήθεια του διατροφολόγου. Παρόλο που είναι ασφαλείς οι δίαιτες που δίνουν οι διαιτολόγοι για την υγεία και σίγουρα αποτελεσματικές, τι λάθος συνήθως κάνουμε και τα κιλά που χάνουμε τα παίρνουμε (σχεδόν) αμέσως; 
Πράγματι, η επανάκτηση του βάρους που έχει προηγουμένως χαθεί είναι συχνό φαινόμενο, ακόμα και αν η απώλεια βάρους έχει επιτευχθεί μέσω ενός κατάλληλου και υγιεινού διατροφικού πλάνου στο πλαίσιο συνεργασίας με έναν διαιτολόγο-διατροφολόγο. Το σημαντικότερο ίσως λάθος που κάνουμε και ξαναπαίρνουμε τα κιλά που έχουν χαθεί είναι ότι μετά την απώλεια βάρους, την οποία μπορούμε να πετύχουμε με πολλούς τρόπους αλλά σίγουρα κάνοντας κάποιες αλλαγές στον τρόπο ζωής μας, επιστρέφουμε σύντομα στις παλιές μας συνήθειες, άρα και στο προγενέστερο σωματικό μας βάρος. Μάλιστα, πολλά άτομα που αναζητούν τη βοήθεια ενός διαιτολόγου-διατροφολόγου για την απώλεια βάρους, σταματούν λαθεμένα τη συνεργασία αυτή όταν πετύχουν τον στόχο τους, χωρίς να έχουν καταφέρει να διατηρήσουν μακροπρόθεσμα την απώλεια αυτή, δηλαδή να κάνουν κτήμα τους το νέο περισσότερο υγιές βάρος. Τα τελευταία χρόνια, η επιστημονική κοινότητα προσπαθεί να διερευνήσει τους παράγοντες που συνεισφέρουν σε μια επιτυχημένη διατήρηση του απολεσθέντος βάρους αλλά και αυτούς που συμβάλλουν στην επανάκτηση του απολεσθέντος βάρους. Παρότι η έρευνα στο πεδίο αυτό είναι ακόμα σε πρώιμα στάδια, φαίνεται ότι άτομα που έχουν χάσει βάρος και έχουν καταφέρει να διατηρήσουν την απώλεια αυτή επιτυχώς για μεγάλο χρονικό διάστημα έχουν κάποια κοινά χαρακτηριστικά ή υιοθετούν κάποιες κοινές συμπεριφορές, όπως η τακτική κατανάλωση πρωινού γεύματος, η συστηματική άσκηση, η συστηματική παρακολούθηση του βάρους (π.χ. συχνή ζύγιση), καθώς και η αντιστάθμιση υπερκατανάλωσης τροφής (για παράδειγμα αν μια μέρα κάποιος καταναλώσει περισσότερη τροφή, την επόμενη μέρα μειώνει την πρόσληψή του για να αντισταθμίσει την προηγούμενη και να προλάβει μια πιθανή αύξηση σωματικού βάρους). Σε γενικές γραμμές, αν και δεν υπάρχει μια «μαγική συνταγή» για όλους, η διατήρηση του απολεσθέντος βάρους απαιτεί προσπάθεια εξίσου με την απώλεια βάρους, και στην προσπάθεια αυτή ένας διαιτολόγος-διατροφολόγος μπορεί να συνεισφέρει σημαντικά, μέσω εξατομικευμένων προσεγγίσεων που λαμβάνουν υπόψη τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του κάθε ατόμου. Δεν πρέπει να ξεχνάμε άλλωστε ότι η παχυσαρκία αποτελεί χρόνιο νόσημα και συνεπώς η θεραπεία της είναι, επίσης, χρόνια. Με άλλα λόγια, όπως ένας διαβητικός ασθενής πρέπει να λαμβάνει κατάλληλη φαρμακευτική αγωγή εφόρου ζωής για να ρυθμίζει τη γλυκόζη στο αίμα του, έτσι και ένα παχύσαρκο άτομο πρέπει να προβεί σε σταθερές αλλαγές στη διατροφή και στον τρόπο ζωής του και να βρίσκεται συνεχώς σε επαγρύπνηση, ώστε να καταφέρει εξασφαλίσει ένα περισσότερο υγιές βάρος και να το διατηρήσει μακροπρόθεσμα.

Οι συνεχείς αυξομειώσεις του βάρους είναι επικίνδυνες για την υγεία μας;   
Το συγκεκριμένο ερώτημα βρίσκεται στο επίκεντρο της έρευνας τα τελευταία χρόνια. Τα αποτελέσματα κάποιων μελετών προτείνουν ότι η συνεχής αύξηση και μείωση του σωματικού βάρους, ένα φαινόμενο γνωστό και ως «yo-yo», οδηγεί σε κάποιες αλλαγές στο μέγεθος, τη μορφή και τη λειτουργία του λιπώδους ιστού. Οι αλλαγές αυτές ενδεχομένως να είναι επιζήμιες, καθώς επηρεάζουν τις μεταβολικές αποκρίσεις και την κατάσταση φλεγμονής του σώματος, και ίσως αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης παχυσαρκίας στο μέλλον. Ωστόσο, τα υπάρχοντα δεδομένα δεν επαρκούν για να απαντήσουμε στο ερώτημα εάν η συνεχής αυξομείωση του βάρους είναι περισσότερο επιβλαβής από τη διατήρηση ενός υπερβάλλοντος βάρους. Με άλλα λόγια, δεν γνωρίζουμε με σιγουριά αν ένα παχύσαρκο που συνεχώς χάνει και επανακτά κιλά έχει μεγαλύτερο όφελος ή μεγαλύτερη ζημία σε σχέση με ένα παχύσαρκο άτομο που απλώς διατηρεί το υπερβάλλον βάρος του χωρίς αυξομειώσεις. Σε κάθε περίπτωση, η απώλεια βάρους πρέπει να συστήνεται σε υπέρβαρα ή παχύσαρκα άτομα, ακόμα και αν η πιθανότητα επανάκτησης του απολεσθέντος βάρους είναι μεγάλη. Στο πλαίσιο αυτό πρέπει να τονίσουμε τη σημασία της υιοθέτησης σταθερών και μόνιμων ευεργετικών αλλαγών στον τρόπο ζωής με στόχο την εξασφάλιση και μακροχρόνια διατήρηση ενός υγιούς σωματικού βάρους.

Τι είδος δίαιτας μπορεί ένας σύγχρονος άνθρωπος να υιοθετήσει ώστε πρώτον να μην καταπιεστεί από μονοφαγία, δεύτερον να μην κουραστεί, τρίτον να δει αποτελέσματα και να μην απογοητευτεί; Τι πρέπει να αλλάξουμε στη διατροφική φιλοσοφία μας ώστε να μην χρειάζεται να κάνουμε δίαιτες; 
Τα άτομα που προσπαθούν να χάσουν βάρος επιθυμούν τόσο έντονα γρήγορα αποτελέσματα που είναι διατεθειμένα να ακολουθήσουν μία δίαιτα μόδας με πολλούς περιορισμούς, αλλά για μικρό χρονικό διάστημα, παρά να εντάξουν μικρές αλλαγές στην καθημερινή τους ζωή, αλλά να περιμένουν περισσότερο χρόνο για το αποτέλεσμα. Δυστυχώς, εάν αυτή η προσέγγιση ήταν η λύση για την παχυσαρκία, οι επαγγελματίες υγείας θα τη συστήναμε θερμά. Όμως, η παχυσαρκία πρέπει να θεωρηθεί ένα χρόνιο πρόβλημα υγείας. Για παράδειγμα, γιατί δεν ζητά κάποιος με σακχαρώδη διαβήτη ή με καρδιαγγειακό νόσημα να εφαρμόσει κάτι «ακραίο» ή «γρήγορα», για να λύσει το πρόβλημα της υγείας του; Καθώς το σωματικό βάρος είναι αποτέλεσμα του πόσο τρώμε και του πόσο κινούμαστε, τα υπέρβαρα/παχύσαρκα άτομα έρχονται καθημερινά και πολλές φορές μέσα στην ημέρα με προκλήσεις που αφορούν στη διατροφή και στην κίνηση, και πρέπει κάθε φορά να παίρνουν αποφάσεις κόντρα στην επιθυμία της στιγμής (δηλαδή να φάει περισσότερο ή να αποφύγει την άσκηση). Το περιβάλλον δε όπου ζει ο σύγχρονος άνθρωπος είναι έτσι δομημένο που «σαμποτάρει» κάθε προσπάθεια του ατόμου να ελέγξει με επιτυχία το βάρος του, ώστε το άτομο επιβαρύνεται ακόμα περισσότερο με το να υπερβεί τις δυσκολίες του περιβάλλοντος. Όμως, τέτοιες αλλαγές στον τρόπο ζωής, καθημερινά, θα φέρουν ένα αποτέλεσμα που μπορεί να διατηρηθεί. Για να εισαχθεί το άτομο σε αυτό το σκεπτικό, ας δοκιμάσει να «σπάσει» σε μικρότερους στόχους τις αλλαγές που πρέπει να εντάξει στη ζωή του και ας εστιάσει κάθε φορά στο πώς θα τους πετύχει, προσθέτοντας σταδιακά και άλλους. Επιπλέον, δεν θα πρέπει να απογοητεύεται όταν δεν τα καταφέρνει. Είναι απολύτως αναμενόμενο να υπάρχουν τέτοιες στιγμές! Χρειάζεται να αλλάξει συνολικά την προσέγγιση της δίαιτας για τον έλεγχο του σωματικού βάρους από μια φιλοσοφία του «όλα ή τίποτα», δηλαδή ή κάνω αυστηρή δίαιτα ή δεν κάνω, στη φιλοσοφία του «περισσότερο ή λιγότερο», δηλαδή θα υπάρχουν φορές που θα τρώω πιο ελεγμένα άλλες που όχι, αλλά θα είμαι σε μια συνεχή «εγρήγορση».

Τα τελευταία χρόνια ακούμε πολλά για τις δίαιτες που προσδιορίζονται μετά από ιατρικές  εξετάσεις για δυσανεξίες και για τρόφιμα που δεν μπορεί ο μεταβολισμός μας να μεταβολίσει. Τι είναι αλήθεια και τι μύθος;
Η παραφιλολογία στο θέμα αυτό έχει όντως λάβει μεγάλη διάσταση, προκαλώντας σύγχυση στο κοινό, το οποίο δεν ξέρει τελικά τι να πιστέψει για τον ορθό τρόπο απώλειας βάρους. Οι διατροφικές δυσανεξίες είναι υπαρκτές παθήσεις, οι οποίες χρειάζονται ειδική δίαιτα για τη διαχείρισή τους. Όμως, δεν έχουν σχέση με το σωματικό βάρος: δεν υπάρχει κανένας βιολογικός μηχανισμός που να μπορεί να συνδέσει αιτιολογικά τις δυσανεξίες με την αύξηση του σωματικού βάρους. Επίσης, πρέπει να έχει κανείς υπόψη του ότι οι δίαιτες για τις δυσανεξίες στηρίζονται σε μεγάλου βαθμού αποκλεισμό τροφίμων, που μπορεί να οδηγήσει σε διατροφικές ελλείψεις. Ένας άλλος κίνδυνος από τον άλογη εφαρμογή δίαιτας αποκλεισμού είναι να «κρυφτεί» ένα πραγματικό πρόβλημα υγείας. Η διάγνωση των δυσανεξιών πρέπει να γίνεται με έγκυρο τρόπο, από έγκυρο φορέα. Για όλους αυτούς τους λόγους, κανένας επίσημος οργανισμός Υγείας παγκοσμίως δεν εγκρίνει τη μέθοδο αυτή για τον έλεγχο του βάρους. Αντιθέτως, υπάρχουν πολλά άλλα είδη δίαιτας που είναι επιστημονικά τεκμηριωμένα και συστήνονται. Στην Ελλάδα, έχει ανακοινωθεί απόφαση του Υπουργείου Υγείας ενάντια στη χρήση τέτοιων τεστ για την απώλεια βάρους, ενώ ο Πανελλήνιος Σύλλογος Διαιτολόγων-Διατροφολόγων θα δημοσιεύσει σύντομα ένα σχετικό βίντεο για την ευαισθητοποίηση του κοινού.

Μία δίαιτα για ενηλίκους μπορεί να υιοθετηθεί από παιδιά και εφήβους;
Οι βασικές αρχές για μια ισορροπημένη δίαιτα είναι κοινές για όλες τις ηλικιακές ομάδες. Υπό αυτή την έννοια, όλη η οικογένεια μπορεί να τρέφεται με τα ίδια τρόφιμα, είτε ακολουθεί δίαιτα αδυνατίσματος είτε όχι. Εντούτοις, όταν πρόκειται για τη διαχείριση του βάρους, τα παιδιά και οι έφηβοι διαφοροποιούνται από τους ενήλικες σε μια σημαντική παράμετρο: την ανάπτυξη. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι δεν ενδείκνυται να ακολουθούν αυστηρές δίαιτες αδυνατίσματος. Ο στόχος για το σωματικό βάρος των παιδιών/εφήβων με υπερβαρότητα ή παχυσαρκία αλλάζει ανάλογα με την ηλικία του παιδιού και τη σοβαρότητα της κατάστασης. Στις περισσότερες περιπτώσεις, ο ενδεδειγμένος ρυθμός απώλειας βάρους είναι πολύ μικρότερος από αυτόν των ενηλίκων, καθώς λαμβάνεται υπόψη η εξέλιξη της σχέσης μεταξύ ύψους και βάρους. Επιπλέον, στα παιδιά και τους εφήβους είναι πιο επιτακτική η ανάγκη ένταξης ισορροπημένων συνηθειών διατροφής. Για παράδειγμα, τα οργανωμένα γεύματα στα παιδιά και ένα κοινό οικογενειακό γεύμα στους εφήβους είναι πολύ σημαντικότερα από ό,τι για τους ενήλικες, καθώς καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό την ποιότητα της διατροφής τους. Τέλος, καθώς τα παιδιά και οι έφηβοι αναπτύσσονται και ψυχολογικά, η υγιής σχέση με την τροφή είναι εξαιρετικής σημασίας. Η διαιτομανία, η έμφαση στο βάρος και την εικόνα σώματος, τα επικριτικά σχόλια για το βάρος όχι μόνο προκαλούν άγχος και ενοχές, αλλά σχετίζονται τελικά με υπερβάλλον σωματικό βάρος και ανορθόδοξες και επικίνδυνες μεθόδους δίαιτας, ειδικά στους εφήβους. Για αυτό, όχι μόνο η οικογένεια και ο περίγυρος, αλλά και οι επαγγελματίες υγείας θα πρέπει να είναι προσεκτικοί να μην ενισχύουν τέτοιες συμπεριφορές. Αντιθέτως, η έμφαση στην ισορροπία των διατροφικών επιλογών, στην καθημερινή κίνηση, στην έννοια ενός υγιούς σωματικού βάρους και όχι ενός βάρους όπου το άτομο είναι «ωραίο», οχυρώνουν τα παιδιά και τους εφήβους, βοηθώντας τους να χτίσουν μια υγιή σχέση με το φαγητό, ακόμα και εάν ενδείκνυται να μειώσουν το βάρος τους.

Γιατί τα Ελληνόπουλα είναι τα πλέον παχύσαρκα παιδιά στην Ευρώπη; Τι φταίει; Τι πρέπει να κάνουμε για να αλλάξει αυτό;
Τις τελευταίες δεκαετίες η Ελλάδα έχει υποστεί μια ραγδαία αύξηση του ποσοστού παχυσαρκίας στα παιδιά και τους εφήβους, η οποία την έχει τοποθετήσει ψηλά στην ανάλογη κατάταξη σε σχέση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Ενδεικτικά, σύμφωνα με τα αποτελέσματα του προγράμματος ΕΥΖΗΝ, το οποίο υλοποιήθηκε κατά τα έτη 2012-2017 στα σχολεία της χώρας καταγράφοντας διαχρονικά παραμέτρους υγείας του παιδικού και εφηβικού πληθυσμού, περίπου το 30-40% των Ελλήνων μαθητών και μαθητριών είναι υπέρβαροι ή παχύσαρκοι (δηλαδή περίπου 1 στα 3 παιδιά), με το ποσοστό αυτό να έχει παραμείνει σταθερό κατά τη διάρκεια της τελευταίας πενταετίας. Το φαινόμενο αυτό, όμως, δεν είναι μοναδικό για τη χώρα μας. Είναι μάλλον ένα σύνηθες «κοινωνικό πείραμα». Η μετάβαση από έναν παραδοσιακό τρόπο ζωής σε έναν αστικοποιημένο, που καλείται και «δυτικού τύπου», συνοδεύεται πάντα με έξαρση της παχυσαρκίας. Στις χώρες αυτές «της μετάβασης», η παχυσαρκία είναι πιο διαδεδομένη στα χαμηλότερα κοινωνικά-οικονομικά στρώματα, ενώ στις αναπτυσσόμενες χώρες παρατηρείται το αντίθετο (η παχυσαρκία εκεί συμβολίζει την αφθονία αγαθών και προσδίδει κύρος). Η οικονομική ύφεση την οποία βιώνουμε τα τελευταία χρόνια επιδεινώνει την κατάσταση σε σχέση με τη συχνότητα της παχυσαρκίας. Σε κάθε περίπτωση, η παχυσαρκία ερμηνεύεται μέσω δύο διαστάσεων: της διατροφικής κατανάλωσης και της σωματικής δραστηριότητας. Ο σύγχρονος τρόπος ζωής ευνοεί σταθερά την αυξημένη διατροφική κατανάλωση και τη μειωμένη σωματική δραστηριότητα, από τα τρόφιμα που είναι διαθέσιμα στην αγορά ή διαφημίζονται μέχρι την πολεοδομία και τη χρήση των ψηφιακών μέσων τεχνολογίας για αναψυχή. Όποια πλευρά κι αν εξετάσει κανείς στην καθημερινότητα των παιδιών, θα διαπιστώσει ότι αυτή ευνοεί την κατανάλωση τροφίμων χαμηλής θρεπτικής αξίας, τις καθιστικές δραστηριότητες, ακόμα και τον ελλιπή ύπνο, που σχετίζεται με τις άλλες δύο παραμέτρους. Συνεπώς, το πρόβλημα είναι πολυπαραγοντικό και θα πρέπει να αντιμετωπίζεται σε όλα τα μέτωπά του. Από τη μεριά τους, γονείς και κηδεμόνες οφείλουν να επενδύσουν στο να διαμορφώσουν ένα ευνοϊκό περιβάλλον για ένα υγιές σωματικό βάρος. Είναι πολύ σημαντικά, λοιπόν:

  • η ύπαρξη τακτικών κύριων γευμάτων,
  • η διαθεσιμότητα υψηλής διατροφικής αξίας τροφίμων στο σπίτι,
  • ο έλεγχος των ωρών ενασχόλησης με τις οθόνες,
  • η ενίσχυση κάθε είδους σωματικής δραστηριότητας και
  • η διασφάλιση ενός επαρκούς ύπνου είναι πολύτιμες στρατηγικές προς αυτή την κατεύθυνση.

Στις ερωτήσεις μας απάντησαν οι:

  • Δρ. Ειρήνη Μπαθρέλλου, Διαιτολόγος-Διατροφολόγος ΕΔΙΠ, Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, Επιστημονική Συνεργάτιδα Προγράμματος ΕΥΖΗΝ
  • Μιχάλη Γεωργούλη, Διαιτολόγος Διατροφολόγος, MSC, Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο
    Επιστημονικός Συνεργάτης Προγράμματος ΕΥΖΗΝ

Posts navigation

1 2 3 4 5 6 7
Scroll to top